Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni; Carthago, Italiam contra Tiberinaque longe ostia, dives opum studiisque asperrima belli, quae nunc victoriae nomen habet. Hic cursus fuit, quo imponere rebus Romanis potestatem, ut auderentur innumerabiles hostium cohortes, et postremo eadem virtute res Romana aucta est, quae tantis malis exstitit victa. Sed quo facto res applicuit, ut palam fieret, non eo iure, quo olim iustis bellis comparabantur imperia, sed fraude, insidiisque quae antea hostibus insuetae erant, ceterum ipsi civibus adhibitae.
Postquam, quasi destinata rerum magnitudine, decora non satis sunt, sed et periclitantur res novae, subita discordia inter nobiles ortum est. Tum Augustus, cuius aetas ad perfeitae imperii tenebras accidit, consilio quodam atque prudentia multorum consiliis temperabat. Is interea legibus moribusque saepius flectebat rempublicam, quam dominatus erat; et tamen nil aliud nisi auctoritas eius praevalebat, cuius voluntas legibus et institutis quasi principatum alterum imponebat.
Cum ille aetate deficeret ac morbo vacillaret, occulti inter se consilii, praesentium timor, futurorum anxietas crescebant; nec modo in privata sed etiam in publica vita caeca spes atque metus mixti. Quis ad primarum rerum, quis ad ignotiorum consilia inclinaret, pater familias, senatus, exercitus, civitas—omne hoc in ambiguo fuit. Idem motus animorum erat, cum res Romana novo quodam aspectu visa est, et olim laboribus parta pax nunc quiete suspecta habebatur.
Post Augustus mortem, quando res publica velut in discrimen adducebatur, multae manus ad coniurationem ruerunt; nec solum in nomine libertatis, sed etiam avaritiae, invidia, cupiditatumque variis modis motae. Sic parit ira, sic furor, ut ne leges quidem sacrae aut religio publicae vincerent impetum hominum. Innoscentes sive suspectos invenerunt; non minor metus quam odium per urbem et provincias diffusus est.
Tiberius, qui successit Augusto, vir militaris et prudentia famam habens, neque sollertia multis, neque amicitia populi fovendus, in principatum est receptus. Sed cum inter mores eius et naturam imperii discordia appareret, multi dubitaverunt utrum pax an dominatus ex eo nasceretur. Habuerunt enim qui alacritatem scelerum, qui moderationem laudabant; inter se diversa postulatamque auctorem temperant harum rerum victoriae ambigebant.