In eadem provincia quidam annis non nullis druidum numero multos perhibent, quippe qui mox tribunorum magno honore utebantur. Hi omnes a bello arcendis atque ad disciplinam et ad otium civitatum peculiari cura et studio conducebantur; neque fas esse ducunt disciplinas suas in vulgum proferre, sed cum ritus fieri aut iudicia dantur, aut sacrificia publicae privataeque causa conficiuntur, totumque hoc in disciplina obtinet.
Druidibus autem praeest unus ex illis, qui pertinet ad primum locum honoris; hic aut a populo aut ex primoribus sumitur. Nam neque carmina neque res divinae ignorant, quae multa memoriae producta sunt. Multa etiam deorum immortalium esse sententias arbitrantur, multa de humanis, multa de natura rerum, multa de causis motuumque gravia disputant, ac propterea magnopere inludunt et adulescentibus atque adultis excitant studia.
Druides maximam habent in civitatibus potestatem: nam neque sacrificio abest neque iudicio civitatis neque sacris deis neglegitur; iura publice atque privata constituunt, et controversias omnium ex civitatibus iudicant. Quos si quis ex iis perfecit quid iniquum aut res calamitosas fecit, primum ad poenam pariter pertinet: nam et metus est ad reprimendum, et auctoritas hominum plurimum valet.
Multae quoque inter eos numero sunt, qui non arma sed verborum vim sectantur; hi sunt doctores, qui postero tempore multos homines ad eam severitatem et ad eruditionem redeunt: quod cum omni studio ac diligenti rationem habent, saepe per itinera discendi causa longius eunt. Quae disciplina in Brittanniis firmissima videbatur atque maxime colitur.
In primis ea pars disciplinae est, ut memoriae imperetur, et adulescentiae studia longissimae durent; nam annis pluribus in disciplina manent, et si quae inbellis rebus aut impetratis a praecipuis instructa sunt, eas celeriter transferre ad discendum putant. Horumque institutio sic fit, ut primi a parentibus adulescentes deducantur, et postea ab aliis magistris tradantur.
Quando autem in iudicio necessitas est aut controversia, primi ex omnibus ordibus adducti consilium habent; et cum plures convenerint, ut sunt multi, quorum linguae acutius ad arguendum aptae, tum nullus longe a populo recedens in judicio vacat. Sed ea res maxime valebat eo tempore, quandoaque Britannorum multitudine guerrae commota est, ut Druidibus fides summa tribueretur ob eorum consilia et iudicia.
Multa etiam deorum inmortalium ac superum ritus habent: sacrificia saepe faciunt, in quibus homines hostiis ac ferro vulneribus inferunt, propterea quod arbitrantur mortales homines poenae periculique subeundum esse quamdiu non sacrificatur animus. Hoc genus ferarum atque humanae victimae in ritibus multum observatur; neque facile hanc consuetudinem penitus ipsi relinquunt neque alii efferunt.