At regina gravi iamdudum saucia cura vulnus alit venis et caeco carpitur igni. Multa viri virtus animo multusque recursat gentis honos; haerent infixi pectore vultus verbaque, nec placidam membris dat cura quietem. Postera Phoenissa recens a vulnere Dido volvitur fatorum classemque furens, inque locum referens casus multumque memorans, luctusque et caedes et nostrae curae.
Haec quamquam parum spes centumque tuta timores, tamen inexorabilis amor cor ad pectus urget et rapit crinis: pallor edidit ora libens; nec mora, nec causa, nec quicquam tali socordia adstat. Atque utinam possim meminisse, ait, et referre dolorem, et quaecumque tibi fuerint, dixi: sed vanum est; namque furiis caecisque cruentis animis conscia sunt et aurae certae, quibus abdita corda panduntur.
Tum Iovis monitis et causa tempestate coacta, Aeneas pectore toto sensus, et in arma ferociter incumbens, cum socios et Teucrum misceret obvia ventis, ignarumque nefas expersque timoris est. Dixerat, et dextra ingentem Aenean complexa quisque, quas ipsa fandi remedia, quaeque dicar, mandata dabat. Dido regia intentis sub rupe locis iactabat voces, et saepe redit ad ora suorum dolorum.
Saepe etiam complexu, saepe benigne ambita, inter se lacrimas miscens, dumque fugit nescio quos metus, Aeneae crinis manibus volvat, et inlaetata memorans tanti, quod numen, quid fata, quis deus infesto in corde residat. Nulla ora fregerat, nulla mens, nullis retentis enixa fluctibus, sed urbem exsuperare triumpho certans, et quae pariter Italiae bella mouerent.
Nec non et flammiferum pectus, quo tantum amore trahitur, ausa est ipsa tenere, nec solum factis placere viris, sed etiam dictis; cuius offensa graves et raptatus dolor, nec saeva licet animis, nec saeva per icta est. Iamque diu consilia in pectore fovens, multumque recubans et memor, saevas anxia curas, haudquaquam vincula animae sollertia solvit.
Interea tum primum socios amissis rebus, Aeneas ducis sonans, mittit nuntios ad urbem, et matres, et solvitur iampiam lethi formidine quaeque secuta est; vocat amicos, legatosque, nemus et sacra palatia, referens ex diverso tanti casus. Dido ipse per medios turbata dolores explicat et lugubre voltus subduxit, et fletibusque manantibus ora obruit.
Quidve sibi ventis, quidve timor inania mollescit, inquit, dum res inopina ruunt? An vos testor, o gentes, animasque, quas advena manu contingit, hic animus pariter fluctuat; ipsa reliquit socios et refugit, ut primum non est credula fides. Refugit inceptos, cessatque nefanda voluptas; at Amor super his alitandum, at furor ipse manes.
Tum caecus ardor et rabies animo irruit: noctesque diesque simul coniugio miscet, et dulcis ante omnia fatalis error. Haec sola regia Dido, haec cura prima sui, haec omnis luctus, et nomen habet, quod exiguum vocat. Quid tamen? non est curae facilis, nec poste tenera mens: vastat saepti pectus, et spes, et quicquid humana parant.
Sic tandem, iamque dies, et vocat aura favillae, amplexuque manuque, saepe mutata figura, coepit ipsa referre Dido, et saepe vocans nomine Aenean, flectit ora; saepe manu fovet, saepe levibus animis haeret: et quantum fata dabant, tot verba locuta est. Nec res nova est, nec sensus, sed trahunt et rapit ipse amor, neque artis ullae remedium est.
At regina gravis, morituraque, luctantem animi succensa dolore, nunc sentit et voces, et omnem remordet pectore feruor: delirant fletus, et ducit manes. Quamquam praesens irae, mali cuncta remittunt, et passim curae fluctuant, tamen ille, Aeneas, inermis manibus, nescit quid faciat; semel attonitus, semel haeret, semel decepit acies.
Haec ubi dicta, crines, inquit, miscentem sanguine, flectit amans, respicitque locos: 'O deorum! o semper, o numen!' que diebus istis excutit, et adstat acies. Tum vero adfata, 'neque enim talia sola est, nec innoctus amor, nec licet isto carere modo, si fata vocant: explebit exhortas, et tandem, quod fors obtulit, dabit.'