Ἄρα οὖν ὅδε ὁ λόγος ἐστὶν ἡμέτερος περὶ τῆς παιδείας. Ἄνθρωποι οἵδε οἰκοῦσιν ἐν σπηλαίῳ ὑπογείῳ, ἔχοντες τὸν αὐχένα δεδεμένον καὶ τοὺς πόδας ὅμοιως, ὥστε μόνον ἕξοι τὸ μέσον ἰδεῖν τῆς σπηλαίας. ὄπισθεν δὲ τῆς σπηλαίας φωτιά ὑπάρχει, καὶ μεταξὺ τῆς φωτὶς τῶν ἄλλων ἀναβαίνει ὁδὸς, καὶ ἔμπροσθεν ἀνθρώπων ὀδόντων ὅσαι τε καὶ ἀνδριάντες, οἷά τε καὶ πᾶσαι αἱ μορφαὶ τῶν ἄλλων πραγμάτων, οὐχ ὡς ἀληθῶς ὄντα, ἀλλὰ ἐν εἴδει μόνον.
οἵδε οὖν οἱ δεδεμένοι ἀεὶ ἰδόντες τὰ τοιαῦτα τὰ ἐνώπιον αὐτῶν εἰκόνων, ἐνόμιζον τὰ τοιαῦτα τὰ φαινομἐνα τὴν ἀλήθειαν εἶναι· οὐκ ἔοικε γὰρ αὐτοῖς μᾶλλον ἀπελθεῖν ἤ ἐπιστρέφειν τὰς κεφαλὰς, ἀλλὰ ἀναγκαστικῶς ἐν τῇ ὀφθαλμοῖς ἔμενον, ἐὰν μὴ εἴποι τις ὅτι τοιαῦτα ἦν τὰ πρῶτα.
ἔσται δὲ νομιζομένως ὅτι τὰς σκιὰς τῶν πραγμάτων οἱ δεδεμένοι θεωροῦσιν· ὅταν δὲ τῶν καθ' ἡμᾶς ἄλλων τινὲς παρῆκον ἀποσείοντες ἀνδριάντες ἢ ἄλλως, οἷον χερσὶν κινουμένους, αἱ σκιαι τῶν οὕτων ἐπὶ τῆς τοῦ σπηλαίου τοῖς δεδεμένοις ὀφθαλμοῖς φανήσεται, καὶ νομίζουντες οὐκ ἔτερο τι ἢ ταῦτα τὰ δεῖνα ὄντα, ἔχουσιν αὐτὰ περὶ ἀληθείας.
Ἄρα οὖν εἴ τις ἐξ ἐλευθέρων ἀνθρώπων ἐξῇ τινὸς ὥστε ἀναβλέψαι, καὶ ὑποχθονίων ἀνθρώπων οὐκ ἔχων μηδεμίαν ὁδὸν ἔξωθεν, ἀλλὰ μόνον τὰ εἴδωλα θεασάμενος, ἐὰν ἀνάγκῃ ἢ ὑπόπιν τέῃ ἀνελθὼν ᾖ ἡμέρας, τὸν ὀφθαλμόν ἐπειργασθῇ τὸ φῶς, ἀργὴν οὖσα πρὸς τὰ πρωτῷ ἔχοντα, καὶ ταραχθεὶς ὑπὸ τῆς ὀρθῆς βλέψεως ἐπιστρέψειν προσπαθεί.
εἰ δὲ ἑτέρῳ ἀνθρώπῳ ἐκεῖνος ἐπιστρέψας ἔλεγε ὅτι ἡ ἀλήθεια οὐχ ἣν αὐτοὶ εἰώθασι θεωρεῖν, οἱ δὲ τὸν ἀφιστάμενον ἄνθρωπον ὡς μωρὸν ἢ τύφλον ἢ ἀκρώνιον ἂν ἀντιλέγοιεν, καὶ εἴ ᾖ δυνατόν, ἐάν ποτε ἀπελθεῖν θελήσει λέγοιεν ὅτι ἀπειροεἷς ὁδύνην ἔχει, καὶ πρὸς ἀργότητα τῆς ὑποθέσεως ἡγοῦνται αὐτὸν ἀναστῆναί τινα ἢ παιδευόμενον ἢ βίον ἀσώπτως ἔχοντα.
Ὅταν δὲ ὁ τοῦ φωτός ἐξελθὼν ἀναβλέψας ἑωρῇ τὰ ὑπὲρ τοῦ σπηλαίου ὄντα, οὐχ ἥκιστα ταῦτα ἑξίσταται· ἀλλ' ἐπὶ τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀληθῶν καὶ τῶν πάντων τῆς ἀληθείας τὰς ἰδέας ἀναγνωρίζει· καὶ ὅταν ὑπὸ τούτων ἐπιστρέψει πάλιν εἰς τὸ σπήλαιον, ἡνίοχον ὄντα τῶν προτέρων θεωρήσεων οὐκ ἂν ἰδεῖν ἐθέλοι.
οἳ δὲ ἐν τῷ σπηλαίῳ ἔτι τῶν σκιῶν δεικνυνμένων ᾖσαν, οἱ τοιούτοι μὴδὲν εὐτρεπὲς οὔσης τῆς ἀληθείας ἂν ἐδέχοντο· καὶ ἂν ὁ ὑπὸ τοῦ φωτὸς ἐλθὼν προσπαθῇ ἐπὶ τὸν τόπον αὐτῶν ἀναγκάσαι αὐτοὺς πρὸς ἀναβλέψιν, ῥηθὲν ἐκεῖνοι ὡς κἀκεῖνοῖς ἀδυνάτους ἂν εἴποιεν καὶ βίον ἀποθρυψάμενοι.
οὕτω δὴ ἡ πολιτεία τῶν φιλοσόφων ἔχει· δεῖ γὰρ τοὺς ἀγαθῶς πεπαιδευμένους ἀναβαίνειν εἰς τὸ φῶς τῆς ἀληθείας, καὶ μὴν οὐχ ἥκιστα ἀναγκὰς ἀνθρώπους, οἳ ἔχουσι τὴν πλειοψηφίαν, ὑπομένειν οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι μηχανώδης τὴν ἐπιστροφήν, ἀλλ' ὡς ἔχοντες τὴν ἀληθῆ ὁδὸν φύσιν ἔχειν.