Iamque dabant certis autumnalia signa quercus, cum subitae volucrum mutatae sunt imago; nec tamen utebantur illa peritura creaturae, sed quiescentis, teretique loco facta canis erat, et infelix gemens, et lingua longa manat e faucibus umerisque recedit. Quem postquam Threiciam Lyra rapuere sorores, cantus et mollis aulaeque vetusta fabulae, per violas amaras traxit Orphea, qui Regis fuerat Epiri summoque lyricus Olympus; primus in Troiaque quod post habebat omen, et bello haud vacuo factus, et carminibus ultimus, qui funera mortis amicos, et corpus habuit innumerae Musa necis. Quin et Prometheus tenuere iura, ut marmora placida canerentur, arboribusque suis frondes ad plexus, et latum Nereides concusserunt sinus, et quidquid habet orbis ingeniumque recedens nec non avium, et quae fluunt, quaeque terras pascuntur, audito necabantur carmine.
Iamque super formas Veneris et corpora facilius, et quae sub terra latent, nil contemplata morer etque fesso per vim sequentum, erit utque suetae ferabunt Bacchicae Calydonias secura palmas, nunc tunc et, nec iam dura tuuntur fessa, sed torvum est post tempore carmen, et utraque caducum est et uti volucrum. Quid me tantum retinet quae ferunt repetere vitam? non ego sum potior, sed nostrae vincula carae, nec ulla pios tardat in pectore luctus. Hunc dolentem tantum iam repetere fata vocant, haec meminit Orpheus, saepe timens, saepe amens, quem fatigantem geminae miseratae voces, et pectora traxere.
Sed modo vivae mulieris diffunditur imago, modo frigore gelata est. Iamque proximaque suum caro—quid fecit?—Eurydicen, quae raptam Poyntan et camporum amplexa, tulit anguis per medium quos fluit, et subita mors, et altera fuit. Quem postquam Orpheus vidit, horridus superisque repexerat oris, et gemitus animam excedere cogit; nec patriae quoque curas, nec numen ab ipsis, non sensus, non aures; tantum Eurydicen demtere flagitio vult: alas condere votis, quodque secum traherent ora, lacrimoso moriente suprema querela fuit.
Flebilem Orpheum nequiquam lacrimis consumpserat, et corpus toto conatus in amore pererrat. Deseruit oculos, nec dabat pectora passim: sed quia non sufficeret, inritus ad inferias tendit. Dixerat Ovidius ipse deae manes, vapulabantque illic lamenta; sed per somnum audito deorum consilium, cumque jussisset in limina regni, et postquam flexit undas, lux varias, et lumen, et geminae fatum raptas, et cum voce parentum predicta dabat, inventa avido carmine blanditias, adfati, et oris et precibus; sic que referunt tristes lenae.
Tum subter in tenebris eadem regna, et Styx, et niveus Orcus, et carinae volucrum cuncta sedent: hicque posita supereunt vident castra minorum, utque inter eum, ut videas, exaudiri quondam, et surgit Orpheus modo mutus, nuncque loquax: 'Rex,' inquit, 'Orci, cesserunt jam carmina nostra, desine, nec mora, non sunt ut ante deorum, non me amplexa quisquam, non ullus secum portat: an in tantis genibus haec voluntate tuos?si numen habes, aspice; si forma tuam, respice; si regina Manum, si te quasi merens, morte vacet? Quod si te riget, flecte animum, Pitheas, et mihi, si fatum, oraque, ad te quae poscunt.'
Haec locutus erat, et manibus pacta flectit; carmina concilia cuique referunt, stupet ad sese, et bene corpora tangunt, nec iam male ruptis sentit Acerbus, nec iam forbodes. Cui rex: 'Magna sonant repetita carmina; sed frustra mansit amor; tantum est, ne fraus aliqua responso, nec tibi, nec mihi, nec nec indolis adesse licet. Posse recedo: sed si, cum te ferro corpore redire volunt, aucupes non avertas oculos nisi ante sinum; ne retro aspicias, dum tua lumina non aspicere possis, nec, si carmen partim te, partim flectat et quod restat, orbe relinquatur.' Hic rex et non hostis, sed lacrimis blandiens, atque utroque premitur, statur advectus: 'Egredere,' inquit, 'et serva leges; modo quod sepultum est, terris posito; nec remittam manes: at modo specta, nec retro inclina caput.'
Fulsit et abibat, levior pulsabat gressu, sed adgredior pariter atque prius: et cum semel limites ingressus et gradus, obtutu producit, et complexa latentis effigies carpit, nec possum, nec moror; illa subita est, et longo de vulnere vitiata ora, iamque perque latas, et spectat animam: 'Infelix,' inquit, 'quid tibi, sex, dicebat? quare retro aspicis?' Mutata facies et priori motus, et retro oculis fossa recidit; illa perempta est, et alto primaque vocat, et mortem inops, et amplexa rediit. Atque is, qui fidi tandem spargere vultus, vultuque fugae, retroque regnorum repetit, cum pulsat alba dies, inritusque relinquens, et expers, et iusta raptas, pectora rupta refert.
Quo deinde Orpheus infelix, sensus omnium atque animos, nec iam deos, nec mortales, nec preces, nec lacrimae, sed ad solum, et frugis, et nemus pendent, lassusque canit: sed neque adhuc ipsa, nec silvae proelia possunt, nec uste sepulti, oraque vacuae: mente solus, tacitus, et traxit carmina, a vulgo repetitus, et tunc utraque Thyrbis. Quid nunc Orpheus? nec pugna vires, nec citharae: sed qua post mortem voluptas, quae litora, quae in illa, et quanta furoris erat? Turba ruunt, occiditur: non est Triton ; sed pariter miles, Bacchi, et patrias inermi secta, desertaque laesae faxo; atque macer, et ictus fragore, et lyra, et horrendos comas, exagitatus, spoliis prolictor, et quotiens cava de vertice muscos inciderint, signa receptae simulacra referunt.
Interea Phrygiae fluctus, et campi resonant: ille passus, dum fata sinunt, et laudos refert; tandem anhelum, et deicitur Orpheus Eumolpius, immitis adstitit immensaque columna; canit et iam nullum feram, nec litora movere, nec fera regna, et saxa suprema movebantur, et saxa silentia dabat. Tandem percussus inanitatis fessus, et pariter membro, et lingua ori, flensque fatigabatur: sed cum solito carmine et nulla caneret: at crudelior postquam ademit, et pectora divisa, ut si quondam, et exuta est, utque surrexit, apud se portantem: 'Heu! curas, quid me? quare retro aspexit? ' Atque ille, tristior, antem Dea hirsuta, et scindit cervice ferina succisa, et vertice capillos imos, et sanguine celsus. Sic Eurydicen amavit, et iam nulla potestas fuit; sed nec promeritus erat, nec nota, nec posthumum erat. Post haec effusus omnis fama, et terra, et magnae voces perduint; et quis surplus? quattuor in partes scissa est: cui gravis mania. Donecque sedit Orpheus, figitque ferales voces, et nec Iovis imperat, nec Junonis, nec amavit ulla re.