Cum autem, Deus, quod mihi primum in ordinem redderes, iam recte pertractarem, scire cupiebam et quomodo ad te venirem: et cum cogitarem quomodo ad te venirem, praesens mihi erat instar picturae et mirae admodum in ore meo, qualis fuisset illa in pectore meo. Rursus te interrogabam, Deus, unde mihi esse putares aliquid boni, si non ex te? an et quid boni esset, nisi ex te? Nunc cogitans de his, nihil inveniebam nisi te, et a te omnia bonorum dona quae habebam; neque illud tardius doloris incitamentum mihi erat, quo tibi cogitare decreveram cur venirem, nisi quod cogitabam quomodo me ipse in me non invenirem, et tamen tecum ad te venirem.
Erant in me affectiones variae, in quibus de me ipso sciebam quod male agerem, et ea quidem ipsa quae desiderabam, intuebar in te, et quia te in ore haberem, quaeque de te cogitabam, illa errant in me, et tamen non poteram eosdem coniungere. Quid enim mihi profuit illud quod sciebam de te, si non erat factum in me sensibile? Quid me ad te rapuit nisi tu? Quid me ad te traxit nisi vis tuam ineffabilis, qua eripis ab insipientia et trahis in sapientiam? Nunc igitur animus meus in hac cognitione te cum flamma desiderabat, sed adhuc illa flamma non erat consummata. Et cum ab aliis audirem de te, auditus ille sensus me faciebat plangere, quia non poteram ad te pervenire.
Memini etiam quomodo putabam esse in me aliquid boni, quod erat bonum in te, sed quia in me erat corruptum, non erat totum bonum. Quodsi autem esset bonum, sed non in te, quid esset? Unde tenerem illud bonum nisi ex te? Nec enim ille amor quidquam erat aliud nisi amor tui, quia quod amare debebam, neutiquam esse aliter poterat nisi in te. Sed ego illum amorem in creatura desiderabam, ut inde efficerem mihi quidquam bonum, et ideo vixi in vanitate.
Cum ergo agnoscere coeperem me in multis errorem commisisse, non tamen essem ad te conversus. Erant adhuc vestigia puerilia quae me retinebant, voluptatum et curiositatis fluxus, quos etiam christiani et nimis erga carnis gaudia offendebant, ita ut suspicionem prudentiae nostrae incitarent. Quam multa visibilia mihi erant abhorrebilia, et tamen adhuc amabilia propter concupiscentiam. Quid igitur facere? Neque poteram in me invenire auxilium, nec in creaturis, nec in itineribus humanis.
Fuit una nocte, dum solus eram et miser, cum lacrimae meae leviter fluentes pervenerunt ad me; et paene obrutus desperatione, ausus sum ad te clamare. Nondum eram ad te conversus, sed iam coepit cordis mei liquefactio. Et adhuc non perfectus eram, sed praeparatio. Quomodo ergo venit illum fluxus lacrimarum? Dicunt quidam quod nimium valde animi mei erant affectus. Ego autem crediderim quod haec est inducenda gratia, quoniam sine te nihil est boni in me. Et si sine te nulla est cogitatio recta, cur ista erant mihi nisi quia tu es? Ita ergo non ex me veniebant ista, sed a te.
Deinde mentes nostrae commotae sunt, et voci quadam interiori succrescebant voces. Quid petebam? Quid clamabam? An se fortasse minus carere dereliqueram? Non, sed lacrimae erant quasi ante tria tempora effectus animi mei laxati atque paene dissoluti. Et cum appeals exierint, ita inclinatus fui, ut videre videbar in obscuritate lumen. Non enim adhuc videbam te, sed sciebam te fuisse ac fortius nosse, nec tamen habebam visionem. Sed cur ista describo? Quia vix iam tenebrae iudicabam esse, iam enim in me quaedam lux apparuit.
Mox me ad te transferre cupiebam, sed adhuc erat in me timor, et cum cogitarem de vita priore, et de dissipata libidine, perturbabar et recedebam. Quid faciam? Quid dicam? In hoc conflictu retentus eram: laborabam contra fortitudine carnis meae, et contra veritatem animi mei. Et quid erat illud quod me totiens retraxit? Nimmam misericordiam tuam, Deus, et misericordiam nostrum carnis, quae tamen in reductione ad te oportebat prorsus abnegari. Sic igitur pugnaverunt in me voluntates.
Tunc recordatus sum sermonis magistri meique atque aliorum, quomodo diu inter me et amicis constiterat silentium. Volui esse fidus, volui decidere, volui venire, volui fieri, sed adhuc erat in me defectus. Tunc per vim tuae gratiae mihi paulatim aperiebatur cor, et per auditionem verbi sacri prorsus commovebar. Videbar adhuc horrere de peccatis meis, et tamen iam non volebam in eis permanere. Portabat me nimis desiderium animi ad te, et tamen manebam in sordibus meis.
Et denique venit dies in quo audivi de puero in vicina casa, qui dicebat ‘‘Tolle, lege!’’ Et ego iterum et iterum istud audivi in corde meo. Quid hic est? Quis est iste qui mihi dicit? Quis me movere facit ad legendum? Et cum surrexissem, causam illam quaerens, arripui epistolam apostoli et legi primum quod oculis incidit: ‘‘Noli amplius in concupiscentiis carnis versari’’ et iterum, ‘‘Beatus vir cuius remissae sunt iniquitates; et anima cui remisit peccata sua Dominus.’’ Hoc me non permittens mihi ultra quaerere, misi sermonem ad plenum et constantem conversionem.
Ita per mortificationem carnis et luminis interioris rursus me converti ad Deum. Non quod ego in illud pervenerim iam quod ad plenitudinem revertendum oportet, sed quia mihi concessum est primum lumen et voluntas perfecta conversionis. Et cum omnis via mea exposita esset et fiat manifestum cur tantum temporis retinui, tunc veriorem existimavi me posse bene operari. Tunc mihi clare factum est quanta gratia tibi debeam, qui me de tantis erroribus adduxisti.
Sic ergo in hoc libro describo Iesum, cuius gratia me adduxit; non est quaerendum de humanis consiliis neque de consuetudine carnis, sed ad te ferme denique venit anima mea et invenit requiem. Et hoc est quod dicebam a principio: quicquid boni in me erat, non ex me erat, sed tu es fons omnis boni. Tu igitur qui deus es, misere sis mihi et da mihi perseverantiam in via quae nunc incepi, ne recedam iterum ab hoc auxilio tuo.