Accidit ut studio et regis et senatus in aliquo idem suspicio versaretur; neque enim rusticus quisquam tam imperitus rerum ut, ubi rumor de incendii ita ferebatur, ut iuxta principis inimicitiam insidiae cruore conspicuos oratores lacerentur, non intueretur, quisnam coniurationis auctor esset. Quod postulabat magis Augustus quam pubes sua; quos illum procul a se videre videre clariorem ducebant. Itaque in dies magis et magis fiebat ut neque modo terras et aedificia sed etiam hortos atque arbores ad nihil esse existimarentur.
Interea postquam ex incendio pars maxima urbis delapsa est et in ruinam ceciderunt domus abbelle, paupertas oppressit multos; subitumque inopiae discrimen, quod modo in opibus humanis decerptum artem manebat; adfirmabantur etiam quaedam dilacerationes privatarum famularum, quarum non increpuit modo verum etiam nomen cessit. Id quo magis aderat quod mala et pericula amplificabantur, multis inopiae compulsi, alii in aliena regna petebant auxilium, alii etiam in gladiatorum lupanaria, in quibus caesae hominum corpora numerabantur, refugiebant.
Erant et plures casus, quibus iudicium eius divulsum ab utroque rege et populo esse videbatur. Quippe in tanta calamitate aliqui remigres, alii in ansas familiarium, alii in ramos arborum, alii in tectis conscendebant, nec who sustinerent decretum umquam. Additae et conniventium hominum supervacuae misericordiae, multi enim furtim succenderant ut lacrimas adibant vicis; sed cavendum erat ne quaecumque consilia ad conflandam urbis famem plerumque in humanos impunes malecepta referretur.
Nero autem, quem periculum urbis non sollicitabat tamquam proximam rem publicam, sed vultus et pompae gratia afficiebat, vanitate imminente, domus nova struebatur in frequentiore loco; nec desitit cura architecturae et spectaculi, quae dominum plus suorum curarum ostendebat. Quod cum multa ab aequore et foro discesserat, miscentur etiam quaestiones de sacris ac de deis, ad quos humanitas solum oculos avertit. Nam populus, iam metu compensus, ad sacri tumultus adhaerebat.
Cum igitur Romae pars maxima incensa esset et pleraque aedificia deflagrarelent, quadam nocte totus incendium in igne lucem ferret; multi tamen animos demiserant, alii manum porrigebant ad eripiendum quod poterat. Multi e periculis evaserant, sed quantae opes perierant! Templa quam plurima, basilicae, porticus, thesauri, exitia famae et gloriae—omnia fere ruinae dantur.
Post haec fama nefanda crevit quamvis non reperiretur auctor certa; nam quidam de periculo eius crediderunt Neronem; alii putabant Christianos, qui novam superstitionem inculcabant, coetu et nocturnis operibus incendii facinora molientes. Itaque reus primus inventus est Christus, qui per Tiberium debebatur, lingua et cultu alienus; sed quia non poterant involvere multi, cunctatio doloris et odium fiebant.
Confessus est quidam, postquam tortura facta est, quod multi alii non potuerunt sustinere; inventi sunt erga Christianos quaestores, magna ex parte flagitiis crimina infligere; quibus supplicia diversa influebant: aut ad bestias damnabantur, aut in crucem tolli, aut in ignem extolli, ut in exemplum fieret. Multis etiam suppliciis ademit barbaries, però tamen populus est magnus, et quisquam non moveretur a miserando spectaculo.
Denique etiam tumulus honoris in Neronis opera et spectaculis quaerebatur; praeterea ad mentes hominum ludibrio et oblectatione errabundae plebis inclinabantur. Itaque populus, qui lacrimas miseratione vinxerat, mox risum et plausum oblectationibus dedit; donec tandem omnis ruina et odium ab incendio adversum in novos supplicia converteretur.