Adjicit occasus luminibus, ultimumque relinquens; iamque tenebris cincta erat aethera, duplicesque tenebris obvolutus erat tellus, cum Proetidas, atque ipsa Proetis, torva coronata morte, ululavere sonituque modos detrusere querulis; inter sauces et fessa cacumine longi procedebant, et fluvius, iam gelidus, subito strepitum fecit advoluto turbine. Tum quoque apparuit tellure silentio, quasi exanimata, in nocte tenus errantem, pectori gemitus praebentem; non alicuius voci ratio, sed ululare inter miserae matres et pariter maestorum pectora sensit; nimirum divom animos animumque muliebrem flectebant; et usque ad limina facti, pectore complectens, ut exitialem faceret parentem.
Hercules, attonitus animo, rupit pectora, et rupit duras oculos, et longa est quies, quam postea sequitur convulsio; nequiquam arma petebat, et proxima forum est, ut in medium ferant, atque ipsis manibus, quas numquam taedebat, hostem fragili corde pereuntem agere voluit. Tum quidam, etsi tremuitque, aciem vocis intendit, et magis quam solito acer est: “Quid facerem?” inquit, “quid debui? an fugiens, an superans? Quid est quod hic meum fatum exigit? Quid mihi rapit? Non est miraculum quod animus suus fremit: nam quis me heredem tenet? quis me heredem vocat? Mors? sed where est mors? Mors quae est? Quis me rapit?”
Tum Euristeus, quem iam dirae poenae deletum putabant, apparuit, velut imago fastigii, funesta viso vultu; conspicuas nimbos adstare testes, et steterunt ambages pectoris. Ille locutus est primo acerrime: “Hercule, quid ego faciam?” ait. “Quid placet? An te, qui tantum levamen perflatus, ac manes nostros violasti? An tu furor? An tui pedes deorum advecti sunt? Nihil est quod te iustitia restituat; irae sunt, et poenae, et scelera inanissimae. Accipe signa; destinat fata; animae teneantur.”
At Hercules confugit: “Quid istae voces? Aut quis est iste Eurystheus? Num erat hic, cui me dederam? Num fas est ut umquam mihi parentes afferant? Non feram; non patiar; meum est quod mihi pectori est. Iubet me amittere meam vim? Iubet me meum solum praesentem esse? Mors me rapit? Non feram. Quid me fugiam? Num pudet me tantum? Quid ego mortem timeam? Quid me pudet quae semper fortuna vota est? Desine igitur hoc pectus, et siquid sit fieri, ferendum est.”
Ergo conversus erat et iracundus; et oculi fulserunt; et manibus rapit enses et galeas; nec mora, neruos adstringit, collumque praeparat, et gladium sursum arripit; sed iam vis, iam quidquid est, quae livor innumera, incutit. Tum imber irarum incidit; videntur verò posse, quae manes occultant; et nullus est locus sine clamore. Quid est hoc? Num deus hic? Num furor? Num mens est? Num bellum internum? Attonitus animo, et quasi per saevitiam animam invadens, incipit ulcisci, et irae iam ad faciendum praeparantur.
Interea vix utraque pars vitam firmabat; nam quotiens in corde cogitare cupiebat, iamque prudens erat, pristinus animus occurrebat: ‘Quid agis? Quo tendis?’ dicebat. Sed cum vehementior impetus rueret, non erat locus rationi; ipsa manus suam ultionem excitabat; et ultra detrahere non poterat. Tum vero ipsa lux, quae antea candida erat, cruentata fuit; et res quaeque et verba mutantur; quippe non recte dominatur mens, sed sensus trepidi geruntur.
At hic primum enituit, et gemitus emisit, quasi aliquis ex inferis excitatus; et terris sonuit resonans; mare quoque et sidera stetit. Tumque Eurysthei vultus magis imminuit, et tremor pectoris apparebat; non fuit ullus locus quieti, neque sermonis, neque consilii; sed omnia in tumultum versa sunt. Adspicit Hercules foam in vultu, et quasi vacua anima, ululat, motusque capitis torvus exoritur; nec quieta hic est amentia, sed furor invadit mentes, facitque ut iam corpore nulla sint signa rationis.
Quod ubi factum est, dea Iuno, quamquam saepe intempesta, iam proprias manus intendit, et super his casibus invadit; movebatque saeva, et misericordia soluta, cum simul ulciscendi studium inerat. ‘O me miseram,’ inquit, ‘quae gens capta est, quae furor! Quid me ad haec trahit? Cur dederim mihi talem exitium? Quid ego feci? Atqui, utinam tamen, si quid erat meo numen, utinam illud retardare possem.’
At Hercules, iam totum pectus exagitans, nullo modo recepit quiescentem; belluae aptatae in vultu, et iam silvas et rupes, nihil amplius humanum. Ibat per casus, et mecum animo rapiebat, et vocibus acerbis vociferabatur, quasi ipse sibi adversaretur. Postremo vero, ex hac rabie facta, quasi vis externa aderat, et qui prius laudatus fuerat, nunc ipse repulit suos obviusque furens erat, nec quisquam pacem dare poterat.