Habet iam primus annus a consule reddito et ab urbe condita circumscriptus, quo mihi laborandi voluntas in parum opportuno scrinio locum obtinuerit. Nam cum plurimae historiae, et utilitatis et jucundae, scriptae sint ab antiquis, tamen ne unum quidem genus omnis temporum historiae plene continet; et quod supellex maiorum est, id mihi, si id recipiam, non magis defluit, quam si eam partem quodam modo repperiam; si recuso, non recusare debebo, quasi nihil in eam partem actum sit, quae eadem rerum copia palam traditur.
Quare, cum a primordio urbis, quae multorum gesta magnitudo est, apud nostros longe plurimum memoriae diligentia mandata sint, non iudico meum officium esse, ut quidquid ante me scriptum sit omittam, sed ut id actum, quod aut non satis aut penitus traditum est, subjungam, et multa ea, quae grauius aut elegantius possemus componere, quidem contemnam et contemnaturus sim, modo ad rem recte fere progrediar.
Neque enim appellationem harum rerum, ut aliis vitam nimis superba ostententium, neque diligentiam tantum in fastis expendendam puto; est enim haec materies quae plurima habet, non solum ad gloriam referendam, sed etiam ad exempla iusta ostendenda. Historiam ergo, quae, si recte tractetur, morum disciplinam continet, saepe magis decet modestia quam auctoritas, et quandoque humilitas maioris utilitatis est quam elatio.
Quod si quis ferat me istis implicatum rebus, quae ad constantiam et prudentiam excitant, non ad ostentationem aut ad vanitatem, iustius meum et tui judicium fore confido. Nam si quis res gestas nostras laudibus aspernatur, non ad gratiam animi spectat, sed ad sordes et invidiam; at si quis ostendit, quod est, veritatem, eandem etiam virtutee indiciis illustrat.
Ego vero, cum et antiquitates et verba maiorum colligere semel coeperim, parum tamen avaritiae mihi esse cupio; sed ea studia, quae, quanti cumque sint, tum etiam in posterum prodessent, plus mihi valent. Itaque non modo ea quae missa sunt restituere volo, sed etiam quae bene scripta sunt revocare, ut quoad id licet, res Romae et populique Romani imaginem, non ornamenta, retineant.
Quod autem ad ordinem et methodum attinet, non ita haec fabulae brevitate composita sunt, ut memoriae tantum subiciendae videantur; sed potius quasi officii et disciplinae causa factae, ut ex his exemplis mores adolescantium corrigantur, consilia civium moderentur, et ut ex cognitis causis iudicium futurorum facilior reddatur.
Haec autem est summa intentio mea: non ut mihi gloriae aliquid decerptum videatur, sed ut posteris utilitatis causa tradam imprintum et repertum; neque ut me recenseam aut illustrem faciam, sed ut ea, quae ab maioribus, magnis ac fortibus facta sunt, nequeant esse oblivione perdita; idque ita ut, quoniam multis in rebus levitas nostrae temporum sit, studium tamen a quibusdam non desit.