Tu ne quaere, inquit, paulum, an timeam: ego certe timeo. Nemo mihi umquam antea de fato suo, quod mei etiam fere esse videbatur, tantum doluit. Caecilius meus, quem tamquam patrem diligo, invenio occisum; at ille, qui me amavit, qui me erudivit, adhuc vivit; tametsi in cunctis rebus animum adficit maeror, certe tamen ipsa vis intellegendi, qua saepe quaedam legerat, rursus me in fugam ornavit.
Primo quidem omnium anni extremum et natalem meam diem celebrabam, cum venit nuntius urgentissimus: mare incenderat; neque ille, qui erat idoneus ad negotia et ad tranquilla vitia, morabatur apud se domi, sed statim milites et navis paravit. Excitatus canebat: 'Quid ais? quid agis? noli, inquam, te hostem putare; ad me venias; nihil est periculum.' Ille non cessavit; 'ego apud me sum' inquit 'constitutus; nihil periculi est; est certum; studium est ad effugiendum.'
Non tardavi: sum in navem; sed tantus erat flatus venti, ut descendere ad mare et incedere vos non liceret, parva tamen navis terrenae iactationis et undarum. Dum navis haec posita in portu est, nos ita demorati sumus, ut tabulae omnium tabulatum et nonnulla vestigia pluviarum super nos conciderent. Nox intrabat; meditata est illa pericula vesperi, qua nocte venti tamen admodum premerentur, neque enim multum maria moveri poterat; sed tum praevertor e longinquo, postremoque eam rem intellexi auctam esse, quae erat in litore.
Erat ille vir valde amabilis et in omnibus benevolentia atque inoffensivus; non eram usquam pugnae aut odii; sed ego causam nescio, quod saepe tristitiam similem habui in vultu ejus, ut coniecturam facerem ex animi dispositione. Ille cum noctu ad mare venisset, et iam lumen exstinctum esset, latrones et furta aedificiorum videbantur; sed vix modo horae unius spatium fuit, cum ille navigio excitus est et ad me venit, neque id mirum erat, quod animus adiuverat.
Ad navem enim veni, in qua erat mater eius; illa multum territa, sed tamen firmissima; nam mater est semper fortis. Ego meum caput dedidi in gremio ejus; ille misi librum ac stylum; sed eum admodum sollicitum videre me, tantum ut nihil de rebus, quoad res publicas erat, dicebat; dixit se aliquid de me cogitare; nec mirum, cum ille totum studium suum in me haberet.
Interea naves saepius terribili modo in litore constringebantur; quem ad modum latentem multavit gloria; nos permanemus et manemus; aliaque res mihi est hebetata memoriae, nam mihi nimium propinquum erat iste calor et fumus, ut sensus corporales exercitatione destituerentur. Sed me quendam meliorem recolere consuevi: nam pater meus, qui erat cum me, tantum dicebat: 'Noli timere; persevera; confide Deo.'
Quin etiam ipse Plinius constitit et magnopere nostro proposito consentit: 'Nos' inquit 'hac nocte manemus; non fuga, sed causa laudis; caelo confidimus.' Ad haec ego respondi: 'Quidquid vis, faciam; sed mitte me ad matrem tuam; curabo de mulierculis et de ceteris.' Itaque praeceptum est ut quemadmodum voluerat, faciamus. Statim postea de mari strage et de caliditate ingentissima fama percrebuit; homines quidam quae viderant narrabant, alii tacere maluerunt.
Postridie mane, cum iam meridie nihil ad nos pertinere videbatur, cuncti ad conspectum egressi sumus. Quid ego dicam? nam subito ingens calor et pulvis repente aversus est super nos; et cum animus aliquantum formidinis ac mirabili impetus aditaret, vidimus multos laceratos et immine inter sidera atque terram sinistrum ferri. Exinde progressu modico, ingentia corpora lapidum et saxa cadere coeperunt; at ille constantissimus permanebat, quoad res posset intellegi.
Nox quadam fuit quasi tenebrarum miserabilium; tenuis fumus, siccus et grave calor, nimis acerbus et densissimus; multi clamabant, multi lacrimabant, multi voce implicitos precabant; at ille tantum dicit: 'Parati estote ad mortem; non timeatis.' Hoc audire non potui sine lacrimis; nam meae aures non solum audiebant verba, sed etiam videbant animum illius comitemque, qui prorsus vastitatem probabat.
Eius postremo mors fuit, ut universus exercitus ille clarus ad maiorem gloriam enotaret; nec est dubium quin ille magister et auctor nostrae vitae, quem multas legiones et multas liberos docuerat, decederet clementer et fortiter. Sic finita est res; multorum lacrimae et luctus circumfuderunt, et memoria eius in multis extitit aeterna.