Τα εἰς ἑαυτόν Βιβλίον Βʹ

Μάρκος Αὐρήλιος

Original language · as published

Ἡμὴν ἔδωκεν ὁ θεός τὸν ἄλλον χρόνον οὐκ ἔτι πρὸς παιδιὰν ἀλλὰ πρὸς ἔργον· ἐδιδάχθην ὅτι ἔτι ἐν τῷ κοιτῶνι ἥκω καὶ ἀναγιγνώσκων καὶ γράφων, ὅτι πρῶτον μὲν χαλεπὸν τὸ σκέπτεσθαι τὰ πρὸς τὸν οἶκον, σκέπτεσθαι δὲ πώς ὑποφέρω τὰ παρόντα, εἶτ᾽ ἀναστέλλει ἐν ἐμαυτῷ τὰς ἐπιθυμίας καὶ τὰς ἐπιβουλάς.

Ὅτι οἱ θεοί μὲν ἀθάνατοι, αἱ δὲ ψυχαὶ τῶν ζῴων θνηταί· ὅτι ὁ ζῶν ὅλος ἐν τῷ νῦν ἔστιν, ὅτι τὰ πρὸς τὴν ὕλην τὰ μὲν γίγνονται, τὰ δὲ ἀπολλύονται· τοιάδε σκέψις ἐμνήσθη μοι ἐν τῇ ἀφορμῇ τῶν πραγμάτων.

Μὴ ἐκπλήσσεσθαι ὅτι ἄλλος ἄνθρωπος ἔτσι λέγει, ἤ ἔτσι πράσσει· οἷον γὰρ κατασκευῆς, οὕτως καὶ ὁμιλία· ἡ ὀργὴ πρὸς ἀλλήλους καὶ ἡ κρίσις ἀναγκαῖον μέρος τῆς φύσεως ἐστίν, ἀλλὰ ὅταν ἡ σύνεσις ἡμᾶς κατεύξη, οὐκ ἔσται ἡ ὀργὴ κακουργία.

Τὸ ὕπουλον τῆς ὑπομονῆς μᾶλλον ἢ τῆς ἐξωτερικῆς ἀρετῆς ζητεῖσθαι· οὐ τὰ μεγάλα κατὰ φύσιν μυρίᾳ ἀλλὰ τὰ ἰδία ἐπιτελεῖν, καὶ μάλιστα τὰς μικρὰς πράξεις καθαρὰς καὶ ἐιλικρινέας. Ἐπούσης νοῦ ὁ βίος ὡς ἕν, ἕκαστον μέλος σωφρόνως ποιεῖν δεῖ.

Ἄκρα ἡδονὴ οὐκ ἐν τῷ λαγχάνειν τὰς ἐπιθυμίας, ἀλλὰ ἐν τῷ λογίζεσθαι ὅτι ἡ φύσις τὰ πάντα μεταβάλλει· μὴ ῥᾳδίως διαφεύγειν ἀπὸ τοῦ ὄφελος, ἀλλὰ ὡς ἔχει πράγματα θεωρεῖν, μηδέποτε τὸ μέλλον ὑπερτιμᾶν.

Ἐνθυμοῦ τὸν θάνατον· οὐχ ὡς μέλλοντα μόνον ἀλλὰ ὡς μετὰ παντὸς ὧν ὄντων τὸν τόπον καὶ τὸν καιρὸν μεταβαίνειν· ἔστιν ἡ μνήμη τοῦ τέλους δυνατὴ λυσιτελῶς ἀναιρῶσα τὰς ματαιότητας καὶ τὰς φοβίας.

Μηδὲν ἐκπλήσσου πρὸς τὰ κακά ποίειν· οὐ γὰρ ἡ μοῖρα, ἀλλὰ ἡ ὕλη καὶ ἡ δόξα τῶν ἀνθρώπων σε ἐπηρεάζουσιν· σύνεσιν ἔχων ταχεῖαν, ὥσπερ στὸν ἰατρεῖον τὰ συμπτώματα ἐν κατὰλληλῷ χρόνῳ ἐπιλαμβάνεσθαι.

Ἡ πόλις, ἡ οἰκία, οἱ φίλοι· ταῦτα οὐχ ὥσπερ ἔξω μέρη, ἀλλὰ ὡς ἕνα ἄθροισμα τῆς ψυχῆς· οὐ μέλει τοῖς θεοῖς ὡς ἡμεῖς ἔχομεν, ἀλλὰ ὡς ἡμᾶς χρὴ εὖ ἔχειν. Εἶτα τὰ ἔργα ἀποδεικνύουσιν τὴν ἀξίαν.

Μηκέτι διασπᾶσθαι ὑπὸ τῶν λοιπῶν ὀφθαλμῶν· ἡ γλῶσσα τοῦ κρίνεσθαι τοὺς ἄλλους δύναται ἡμᾶς ἀδικεῖν. Κρατεῖν τὰς ἐπιθυμίας ὡς ἂν καθίσει ἡ ψυχὴ ἐν ἡσυχίᾳ, ἀλλὰ τὰ πρᾶγματα ποιοῦσαι μέτρον καὶ λόγον τηρεῖν.

Πρὸς ἑαυτὸν εἴπατο, ὅτι πάντα ὅσα γίγνονται, ὑπὸ κοινῆς ῥοῆς εἰσιν· οὐκ ἔστιν ἄτοπον τὸ πᾶν ἀλλὰ ὁμοῦ ᾗ τὰ μέρη συνέχονται. Ἐπειδὴ ἄρα ἡ φύσις τοῖς ἐπιτελουμένοις δὴ ὁδηγεῖ, ἡμεῖς μάλλον ὑπάρχειν δεῖ τῷ ὅρων καὶ δρᾶν ἀναλόγως.

Ὅταν τινὰς βλάπτῃ ἢ ψευδῇ, ἀντέχε· μὴ ἀντιβολήσῃς μὲν ἐν πάθει, μὴ δὲ ἐν ὀργῇ· ἡ δίκη ἐν χρῷ τῷ νοῒ γίνεται, οὐκ ἐν ἔκτασει τῶν φωνῶν. Ὑπομνήσθητι παντὸς ὅτι καὶ αὐτὸς ἐντραπόμενος ἔχων τὰ αὐτὰ σφάλματα, ἄλλους οὐκ ἔχεις δικαίους κατακρίνειν.

Ἐπὶ τῷ τῆς ψυχῆς σεμνοτέρῳ εἶναι· οὐκ ἐξ ἐπιφανοῦς δόξης ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἀρχῆς τῆς σωφροσύνης, ἣν ἂν ἔχῃς ἐν ἡσυχίᾳ, ἔσεσθαι εὐδαίμονα. Τὸ μικρόν ἐν ᾧ ἀγαθοῦ σοφίας χρήσιν ὁρᾶ, ἐστὶν ἀληθῶς μέγα.