At regina gravi iamdudum saucia cura vulnus alit venis et caeco carpitur igni. Multa viri virtus animo multusque recursat gentis honos; haerent infixi pectore vultus verbaque, nec placidam membris dat cura quietem. Postera Phoebei disjecit lumina noctis, lumenque peremptum est; adsurgit turba, deuomque pectora, turbantur hominum, furor ipse, cupidinisque irae.
Quae postquam media comitum classem Aeneas spectavit, miratus et mitem formidine lachrymas alterna lacrimis modis, 'Heu' inquit 'me miserum! quantae non sit placidae festa Tonantiae? Quid non Mortalis unquam sentit? Quid habent arte deos? Ipse misero me negantem, ipse rogantem, ipse precantem, ipse lacrimantem, ipse moriens, ipse veniam implorans, ipse feriae victoris, ipse Sacramento Factus, ipse moriens, ipse supplex;
At Venus, magnoque et alma, obmutuit, gaudetque repens; spectat hic illa procul, crinemque demittit, lacrimasque ministrat. 'Quisquis es' inquit 'Troiane, mihi causa profuit et ense recidit mihi munus, Aeneas, ut nosse, ut coniungere fato; non ignara mali, miseris succurrere disco.' Haec ait, nec plura effari vultu, sed amplexu sub pectore texit secretum.
Tum Dido, ducta quibus olim coniuncta fuisset Tyriis, parlousque dolis et fida, conversis oculis, pectore quaesivit curam; medio sermone refugit: 'Quid ais?' inquit 'cur tantae molis? quid meo cura remisit honori? Quid veteres fastus, quid cura fugit? Si fata sinunt, estne relictus, si fors et numen est, an rapida vis? Quid durior illis est quod Aeneas aditum, quod cara fidem inrumpit?'
Sic memorans, lacrimas colligit, etiam praegravat pectus. Saepe pater Aeneas ad sua pectora redibat, saepe refert nomina regum et remigium classis, saepe advertit animum et suadet haec: 'Nate, ista animus est; relinque, quaere sedes, qua sortes decernunt; imperium sumas, pariterque inanem memorant.' Sed Dido firmat odium amore, tremit et pectora circum, dum lumen exstinguit, adget amplexu.
Iamque dies aderat, reseratae ad lumina paludes, iamque sopor tergo posuerat labia; sed Venus ipsa medullas agitat et sub pectore parva incendia queat, qua movet Aeneam, movet et Dido pectora. 'Quid' ait 'tibi est, Aenea? cur dextra relicta, cur lacrimae, cur mens non par est? Num fata negant? num est deus iniquus? an cura hominum? An destitit amor suus? Quid te rapit? Quid te a patria revocat? Heu, si me credis, si qua fides, si deum numen, manemus, Aenea, manemus et nostro tibi regno parsimus.'
His dictis, anhelitus ducit et lacrimae multae, pectusque implentur, et vultus contrahit ora; assurgit cunctisque adgit pectora, levantque sonitum. Tum Aeneas, sensim captae mentis et pectora viscera, 'Dido' inquit 'non est haec via, non mea; sed fata molestis dirigunt iter.' Sed quotiens referret causas, quotiensque adfatus, frangebatque animum, minus ille jubebat, magis illa fovere dolum, magis immittebat lento corde dolorem.
Sic demum res efficitur, et quaecumque fides erat, humilis et vana, revincitur et in animis latet. Dido, per vim animi captus, ad vocem solumque animum intendit; saepe caelum aspicit et sidera, saepe pectus ad terram, iure migrare cupit, ac retro rursus redeunt. Sic regina, laesa fervore, amantem fataque timens, noctes ac tota sub nocte gemit; luctusque remanet ingens in ore.