Iamque viae summa aderat, naturaque locorum et aethera nubes; siccis unda fuit, nec umor in herba: nulli de caelo radios, nec arsisse color est. Inque domo pelagi nubila cuncta quievant, omne nemus scopulusque in mare relictos, et quaecumque, locis quaeque fuerant, saxumque trahebat. Navi huc, theticos, egressus ad litora, Orpheus adspicit, iuvenem formosum, cui fama fuit, cui carmina magicae sunt artis; et, quod admirabile est, mugitibus armentum atque aënis sonitus concutit. Hunc, ubi terra dedit, ubi gracilis aera tulit, hunc dives opum, hunc vidit, hunc utraque tellus.
Ergo ubi fama nova per ora virum transiit, et toto miscentur in litora gentes, accedunt multi, stant, spectant, viscera porrexere, et mirantur quicquid sensus habebant. Nec multum manebat; iam videt Eurydicen, formamque novam, pulchra domûs et cara quodam, quam nuper habuerat. Cui procul adducto crura manantia sudore, ille Candida palmis stringit, tenet et volgi vultum, et vultus ille quem tamen orbis habebat eximio. Conspicit hac affectus, et gaudet, et ipsa est, quam tulit; sed tamen haec quamquam vera est, fallit; pariterque ne caecus sit, aspicit addit ipse locum.
Adspicit et compellat: 'Eurus ab alto, Phoebi quondam amantior auris, ecce, pudor, in me, Eurydice, Eurydicen habes!' Sic tota nocte comes immensa flectitur: flammaeque de pectore manant; illa nullis sensit rependia fletibus; et fugaces culpae pectora premunt: 'O si quando supertos in nostra jocantia pectora mihi, dum modo fidem modo vultus, dum modo carmina fucata remanserint, tunc saltem abolita sit anos, tunc certe mihi' — Atque ita perdidit morem.
Non aliter Aurunca dapes, nec quae deiectos caput adstat in ulnis, cum turba seminarum, tantum motus, cum strepitu laeta boum, cum fulvo tereoque cornu, aut siquidem hospes Leuchemus, aut Thersites, vel illi Graios decet, talia ferebant. Sic fluunt lacrimae, sic decedere volunt; non habet exitum, nec res est, nec ullum tempus esse videtur: et iam dies retro lances, verbenasque, et canes, et quicquid est quod lux ferre potest, recepta facit. Sed tamen genitor ille, cuius convitia amant, subit, et dat voce salutem.
Dum modo vate sit, dum modo consona lyra, dum modo coniuria verborum nec nulla sapientia, dum modo creduntur, dum modo videntur auris, dum modo tencent medulla, Eurydice seque petit, et magis in orbe recedit: fletum feriit per ora, sed placidos non habet affectus. Tum postquam dixerat, 'o dulcis coniunx, o coniunx, o misera, adde fidem, quaeso, audi: si hoc potes animum concitare, si potest ulla blanditia manum mollire, si quid habes iustitiae aut pietatis, convertere' — haec ait; et nequiquam est: summoque per antrum tellure sepulta, his incepta cadunt.
Iamque iterum ceu nubes, quae montes premit, haeret et rarae tantum surgunt fumantibus umbrae; caput ad flexus, amens, torvo ventre sedens, obstitit, et summo veniebat lumina motor. Vates ut Troia, ut Danai memoria gaudet, adfata rediit, et magnis membra tenebat: 'Nunc quod de te superstes eris, agora scio facis, nec ullum in vulgus proderis' — dixit — 'sed excidit, et non est, quod restat: meae tantum misericordiae, meae pectora sunt; te condidi, te, si qua fuit vis, si quid meum carmen valuit; at tu perist, et fata vicisti: nec me vicerunt divitiae, nec praeclara forma, nec decus, nec pudor.'
Haec ubi dicta, et quicquid carmina possunt, per vim adfluit; his adeo inritata voluntas, ut sedem mutet, montes ipse moveret, et limina Ciconum figat, et caedere silvas; nec tamen fiducia est, nec fata relinquunt: ilia recedens manet et, fletibus utroque, et linguae reliquit veste suam. Ille secum animum retrahit, pergit et eo quod poscit; sed nec lumen, nec vox, nec quae pulsant, nec motus concordant: et iam limina dresserat, tum se aversus, lumina trahens, talia dicit: 'Quid te perditi? quid deo dederunt? quid tibi mentem negavit, et causa fuit?'
Sed quoniam possum, nec potui retinere, et cum quaecumque recitavi, in vulgus traxerunt: 'Illa potius se tenet, et certe in ora libertatis feretur' — dixit; namque timor et species et quia sors visa est, omnia fallunt. At procul a limine retro traxit, mediisque redit et turba praeceps adstat; sed ut est, illa incedit, impatiens, et tamen recedit: 'Videorne tibi satis formae? an tantum tuae sustinuisse voles? an sic inritatus adsum?' Et, talia, properans, saltuque per antra cadit.
At ille, quicumque est, nec retro spectans, nec mora, nec ullum regret, nec carmina vellit, nec flebilibus amplexus, nec voce querentes, pectus et vota relinquens, dum retro quisquam jussit, dum lumina, dum ipsa manent, dum spes ullae, dum pectora minantur, 'Heu' inquit, 'infauste, moneo te: respice, retro, respice, o coniunx.' At illa, quoniam iam gelidum pectus erat, et pectus ab eo, et nullum est quod vincat, et vix illa loquitur, et dexteram tangit: 'Non potes' — dixit — 'retorqueri, non recedere; iam recole: sors ita fert: teum decet ut habes: i, sequere: nec mihi est manus.' Et tum cum primum dixit, abdita nectit, et adstitit dextrumque evasit, et iam vix lumina perennem retulit: nec iam traxisse poterat; et modo iactata est, modo laesa est: hic finis fuit — Eurydicen perdidit.
Iamque movet iterum secum, et tristi carmine ludit, desuperque domos, desuperque leves, ante fores liminaque relictis, lustrat, et carmina traxit; sed quis fallitur, quis hostes? jamque et retro, et ab ore datur, et visus redit, et ad pedes torpens accedit; ubi tamen nulla est nec vox, nec umbra. Ergo ubi Natura suum, ubi frigus erat; et dum nostrum carmen luent, et pectora leuabat, et mediam per herbam; ultro iacet, et tria saxa deducit. Sic ille pervagans, canit perque vias, canit per arva, et canit in ora, et canit in litora: cantus erat mixtus latusque tenebat scelerum; sed ille manes traxit, et manes auribus attulit, et ipse rediit, et ipse iterum subiit.