Atque hic est, ubi fient casus? Tanta estne frequentia mali, ut sine gratia nulla sint auspicia? qui turbati motus scelerum, quibus prae oculis nox iterum et rursus nocte densior surgit? Quorsum hic ruit omnis ira, quorsum materies sceleris? Quanta est audacia hominum, qui non modo ad scelus, sed ad scelus in publico vocantur! Fame nil est miserius, nil securius. Non modo populos, sed domos, non modo domos, sed cubilia furores invasere. Et quis est, qui persistere possit et non cedat fortunae? Quid mirum si miserae coniuges inpoetis precibus lacrimisque precantur? Quid mirum si numina, quae vix noctem superaverant, jam clara luce illa sala detestantur?
Ecce adventat vir timidior, protervus aliis; vult tamen aliquo modo vultus significare. Hic est ille, qui pulcherrimus egressus est ex pulvere belli, cuius gaudium tot urbes sequentium populorum fama tulit. At qui ille est dux? Agamemnonne? Agamemnon. Sequitur turba comitum, sequitur pompa triumphalis, sed non eadem pompa est quanta prius. Quid nisi metum agri et domus excitaverit aditus? Quid nisi scelus inprudens domat? Qui enim novitatem ingressus fuerat, nunc veterem novitatis formam intueri videtur. Sic in aede reformata atque ornata, cuius moenia luctus tantum modo vestrata fuerant, iam laeta potest videri. Sed quid prodest pavidi decus? Quid refert divitis parsimonia praedae? Omnia mutantur; mentes hominum non sunt eadem.
Etenim ipsa domus, quam regia diceremus, non est eadem. Quid est, quod intra videmus? Inanis labor, frustra exstructa, supervacua ornamenta. Et tamen fortuna iterumque agit, rursusque et rursus mutantur aspectus rerum. Iam non est quod latet; progrediuntur telis linguae, sed tela illa insidiarum sunt. Clytemnestra, domina domus, est in principio tutela, sed postea regit ira. Ipsa mater, quae alit miseras vestes, quae ipsa fovet liberos, ipse furor inclamat? Quid hic est, quamvis librata? Quis temeritas tam audax? Quis amaritudo tam acerba?
Nimirum rursum nos oportet meminisse causae belli, non tantum gladiis, verum etiam irae, quae tulerunt bella. Hic est miles, hic est victor, qui dirum bellum superavit. Sed bellum reductum est non modo clade, sed etiam turpi gloria: animus animo ignorantior; ingenium ingenio pravum; ratio recta fracta; morae nulla; fides denique fracta. Atqui haec omnia in regno, in domo, in familia cernuntur. Quid aliud est, nisi ut, cum novi casus veterem odium revocent, fato quamvis exitum pariat crudelius?
Iam portae aperiuntur; quis interiori parte strepit? Auditur labris sonitus, auditur murmur turbae; vultus innumeri, vultus tristes, vultus munitos. Quem ad modum gressus prudentis? Quo meo? Quis ordo? Quid sequitur? Nihil est certi. Sed tamen animus in anxietate laborat. Illa, quae olim regina, nunc quasi versa in funestam facinoris materiam, incedit. Vestes illae, quas ornatus et honos temperaverant, nunc videntur ad scelus morem aptae. Quid est, quod mutat? Quid est, quod cohibet motus? Nihil aliud quam amor aliorum scelerum.
At illic est amens telum quod motum praebet. Quis est hic qui in umbra latet? Quis, nisi scelestus comes sceleris? Estne is, qui ferro minux insidias? Estne, qui laqueis et dolo vellet suos? Quis enim credere posset, quod domus ipsa, in qua olim coniugi fidem polliceretur, nunc fides ipsa ab omnibus derelicta esset? Et tamen, quanto est audaciior furor, tanto magis lateat! Nam ubi nulla spes, ibi scelus audacius ingreditur.
Sed ecce ipse rex! Agamemnon ad limina domus revertitur, victoriis gravis, sed animus turbatus. Vultus ejus laetitiae et formidine miscetur; gaudium triumphalis et timor domus invadunt. Atqui, qui vix terrarum vices lustraverat, iam instructus paenitet. Quid est hoc, quod oculis aspicimus? Estne umbra peccati, quae circumfluens? Estne certe odio aut suspicione digestum? Nihil est, quod non movet pectus. Iamque aditus appropinquant; murmur increbrescit; quippe iam vox libertatis, quae modo extiterat, denuo exspirat.
Interea Clytemnestra, quae arcanum saeculi tenet, vultu composito spectat. O decora facies, o vultus simplex! Sed sub illis ornamentis cordis malitia latet. Fletus parat, sed non est tris; loquitur, sed non est sincerus, hospitium ostendit, sed interna hostilitas fert. Hoc est genus insidiae: dulcis lingua, durus animus. Quid ergo Agamemnon? Quid ergo regis fortuna? Hoc est, quod dominum interficit: fides, quae dereliquit. Nam cum honor externus ostenditur, intus paratur exitium.
Tum clamore repente multiplicato turba saeva videtur efferata; vocat dominos, vocat ministros, vocat adulatores; omnes simul, ut uno ore, aliquid externum spectant: quid existimant? Neminem vincunt festinationes internas. At illic est funestus numerus, qui non modo arma sed etiam curas et voluptas instaurat. Quis est cui non dolet? Quis, cui non luctum? Quid est, quod non est miseriae pars? Haec sunt mala, quae regnum laniant, haec corpora, quae domos vastant.
Denique ipsa cena, quae ad concordiam parata erat, conversam noctem effecit. Mensae ornatae, vinum delectabile, hospitium sic utile: haec omnia, quae ad formam convivia pertinebant, ad scelus adaptata sunt. Agamemnon, fatidicus, innectitur, non suspectus; accipit dona, non sentit. Quid est, quod in ore sanguis? Quid est, quod lumen deficit? Quis obruit, quis consumit? Haec est fabula, quae vulnera aperit: fides perfiditur; domus vendicatur.
Et postquam factum est, ruunt calamitatum crines: materiem scelus obtulit; vox clamoris aedibus repleta est; luctu vario populi animus agitatur. Sed quid prodest queri? Nihil redditur. In scelere solum pax erat, in pace nulla; in pace securitas vana. Haec sunt exempla, quae timentur: exponuntur mores, monstrantur exitus. Sic domus cadit, sic regnum laceratur, sic memoriis hominum infamia manet.