Quid tibi est, mi Lucili? Quid tibi est, obsecro? Quaero nonut magnis. Quid agis? Quid agis tu, qui adulescens natu, in quo prima acies animi est, curas severas incipis habere? Age huc; ad te veni; voco te ad te ipsum; ecce te ipse. Quisquis est in ludo, disce litteras; quisquis est in domo magistri, disce res, in curia iudicium. Tu ubi es? audiamus. Nihilne? an quisquam est? quid seris? quid metis? quid amas?
Noli me ob eam rem inane vocare, ne adhuc te ipsa turpitudo efficit vivus. Saepe enim maior est humilians quam capitis occisio. Vult me auditorem sui furoris, qui adulescentem inane gloriosis verbis implicat, ad defatigandum animum fatiget. Dic mihi tenues labores: nam et ipsi, qui purgantur in luto, ibi caelantes iam se nihilominus esse arbitrantur. Fortasse etiam tibi aliquid aliud intravit, nec eo modo hominis asperum est; sed etiam si ita est, ex te ista repellenda sunt.
Age confitēre: cur me tibi moveri debere putas? Quia scio te animum habere velut in tempestate: ventis iactaris, fluctibus inlustre lapsus, nec ullum principium. Haec aetas plena est naufragiorum; aude sponte aliquid firmare, aliquid privatim tuum esse. Noli semper aliorum animi arbitrium sequi; anima tua est, ad te respice, tuumque est custodire. Cur adulescens sine custode manere non potes? An parvus es? Atque si parvus, cur non voluisti suo corpore praesidere?
Si philosophia est tamquam medicina animi, cur tantum curationem peraeque omissionem permittis? Non est, mi Lucili, adulescens medicinus impiger; nos habemus etiam in animo medicos, quos gerores tenuecaris in necessitate. Cogita quid velis; si philosophia tibi est amas, eam diligenter sectare; sin aliter, relinquenda est. Duc te ad scientiam animumque leniter, sed firmiter instruere; nec acerbitas in omni tempore toleranda est, sed patientia et industria requiruntur.
Quod autem ad magistrum attinet, non consuescere discedendum est. Quisquis te docet, diligenter eligendus est: nec hic subita venditio est, ne postea te male doceat. Vide quantum autocriticae sunt, quis animi mores, quis ingenii probitas; numquid ipse exemplum est virtutis, an solum eloquentiae? Multa enim est vitium in verbis, virtus autem in factis consistit. Noli operam dare ad ornatum, sed ad veram disciplinam quaerendam.
Adice etiam hoc: si vis in alterius arbitrio esse, humanum est tibi animum ab imperio alieno regendum; sed si vis ducere vitam libere, relinquas hederam quae te alligat. Nihil est turpius quam esse serviens oblivioni animi. Quis te iudicabit, nisi ipse tuus animus? Is scit quid recte et quid turpiter ageas. Potestne quisquam alibi invenire recti judicem? Ergo ad te redi et totum animum induc in ordinem.
Interdum et placeat tibi severa disciplina: animus enim ex levitate corrumpitur. Noli putas esse sapiens multa audire; sapientia est vivere eius praecepta. Si philosophia tibi indicat frugalitatem, exerce eam; si modestiam, exerce eam; si aliquod vitium in te est, ege manu severa corrigere. Noli tantum tibi persuadere futurum meliorem te esse, sed adiunge operam, quod fit per consuetudinem.
Mihi satis est, si credas mihi aliquid inesse in his quae dico. Non de sermonibus loquor, sed de vita; non de via disputo, sed de itinere. Noli instantem voluptatem aut honoris studium totam vitam absorbere. Age, experire; saepe iudicium ejusmodi est: nullum genus vitiorum adeo perniciosum est ut quod anteponitur studiis anceps. Vale, et corpus tuamque mentem curare noli neglegere.