Ἀκούειν γε, ἔφη, οἱ ἄνθρωποι ἔστιν οἵπερ ἂν ἔχοιεν οἱ τῆς σπηλαίας δεσμώται· νομιζομένους τὰ μὲν πάντα ὁρατὰ ὄντα, τὰ δὲ ἀεὶ ἡκιστα αὐτοῖς ὀφθαλμοὺς λαμβάνειν. Ὅσα δὲ ἀληθῶς παντὶ τρόπῳ περὶ τὸν αὐτὸν τόπον ἔχονται, οὐδὲν δι' αὐτῶν ἐκδεῖκται.
Καὶ νῦν, ἔφη, ἔστωσαν ἐν σπηλαίῳ ἄνθρωποι ἀναιρεθέντες ἀπὸ τῆς παιδείᾳ· τοὺς αὐτοὺς ἐπιβαλλομένους δεσμοῖς καὶ τρῶγις τῇ κεφαλῇ, ἵνα μὴ ποτέ κεφαλὰς ἐκτρέψωσιν, καὶ τὸ αὐτὸν βλέπωσιν. ἐν ταύτῃ τῇ σπηλαίῳ φῶς πηγή τις καὶ πρὸ τῶν δεσμωτῶν τείχη ἔσχετο, μεταξὺ δὲ τῆς φωτῶν πηγῆς καὶ τῶν δεσμωτῶν ὁδὸς ὑπῆρχεν ὑψηλή, παριόντων ἀνθρώπων ἀνθρώπων ἔργα ἅμα τέντων, οἷα περὶ τὰ τείχη ἐνιέναι.
Τοῖς δὲ τούτοις ἔνιοι ἄνθρωποι ἐπὶ τῶν ὀδῶν τὰς εἰκόνας αὐτῶν κατεῖχον, καὶ ὅσα ἂν ἀπὸ τῶν ἄλλων διερεῖται, σχῆμα μόνον ἔχοντα ἀντέστησαν ἐν τῷ σκιᾷ. Τοῖς τοιούτοις ἐν τοῖς τείχεσιν ὁρῶσι καὶ ἀκούουσι καὶ τῷ ὀνόματι τὰς σκιὰς κρίνουσιν, οὐ τὰ ἀληθινὰ.
Καὶ νῦν, ἔφη, ἐὰν ἐλευθέριος τις ἦν ἐκ τῆς φυλακῆς, ἐντεῦθεν ἀναγαγὼν ὑπὸ βίας δὲ ἑῶνος, ὄψει προσβαὶνάν τις, ὃ μὲν πρῶτον ὀδύνην καὶ ἀλγῶν ἐν τῇ ὀφθαλμῶν ἐπαγείη, καὶ ἀποβλέψαι μάλιστα οὐκ ἂν ἠδύνοιτο, ὅταν δὲ συνηθίση, δύνασθαι ἡγεῖσθαι τὰ πρῶτα περὶ τῶν ἁμαρτημάτων.
Καὶ εἰ γὰρ ἀνὰ τὸν ἥλιον ἀναβῇ, οὐκ ἂν ἀπαθανοῦντο οἱ ὀφθαλμοὶ· ἀλλὰ πρὸς ὃ μὲν οὐ τὰ πρῶτα ἐπέδραμεν ἂν, ἀλλὰ εἰς τὰ ἐπὶ πολλάκις ἐμβλεψόμενοι, ἠναγκάσθησαν ὁρᾶν τοὺς ἀληθεῖς πραγμάτων ὑφισταμένους· καὶ τούτους εἰς ποιάν τινα συνήθειαν μεταβαλόμενοι ὑπὸ γνώσεως ἅπαντα ἔγνωσαν.
Τοῖς δὲ πάλιν τῆς σπηλαίας οἰκητορᾶσιν ἐπειδὴ παρὰ τῶν ἄλλων διηγερμένοι ἀνοίξουσιν τὰς ὀφθαλμοὺς, ἐὰν δὲ ἐπιστρέψωσιν, ἕως ἂν ἡ φάτις καὶ ἡ ἀλήθεια ἀντίκειται, ἔπαυον ἀκούειν ἢ καὶ τοὺς ἄλλους ὑβρίζειν, φασκομένους μὴ ἴσασθαι ὅτι ἄλλα τὰ ὄντα.
Ἔτι μὲν οὗτοι, ἔφη, οἵ τε πρῶτοι δεσμῶται, ἐὰν ἀνέλθῃ τις καὶ ἰδών τὰ ἀληθῆ, οὐ μόνον ἂν μὴ πιστευθῇ, ἀλλὰ καὶ ἐπιχειρήσειε ἀκαταφύλακτα τοῖς ἀκούουσιν ἄλλο τι ὑπὲρ αὐτῶν εἶναι τῶν προφητικῶν· ἔνεκα τοῦτο δὴ ἡ πολιτεία ὀρθῶς ἔχει τὰ περὶ τῆς παιδείας, ὥστε τοὺς βελτίους μηδὲν ἐξ αὐτῶν ἀποτρέπεσθαι.