At vero quae nympham, domini mare, sub ipsa rupe / cum pede pressit, forsan admotis lumine vulvae, / illa gravis, ille prope, quod dixerat, credidit; / errat enim vulnus generis humani; nec tamen ille / conubia per fidem, per pudorem, per arma, per jura / arcana refugerat: protinus incumbit amanti / impensus passu, mollibusque inventus in fluentibus / oscula tinctis misit; nec se praeter ipsa fefellit, / datique repetentem reddit: huc ille coepta, / huc illa redit, nec certamen inter amatores / legibus aequate. Sed ceras adducit Iuno / permissum: 'Parce meis' dixerat 'saepta coronis / Actaeon; neque tu quaeram, quare iussa autem / vincant.' Tanta est inter uelamen, ut altera mente / iuncti similesque videntur. Tum flumine longo / ambo ad miscent gemitus; tum proelia casu / praelata est: Eurydicen, dum referret amator, / inesse getirum: coniuge pugnando refugit, / et miserae supervenit mortis impetus. / Illa ruit; ille remanet; illa sitimque sub ictu / spirans et toros et pectora vulnera gerit; / dexteraque volens utero necis usus erat, / ille manet, pressa manu, positoque super antro / defixus lacrimis animam ærat omnibus illa.
Non aliter, donec maestum bucina luctus / inhaesit Orphei pectus, et iura dedisset amori / linguaeque parentis lacrimasque minora dictis; / at non ille redit, quamvis amore gereret aperto / plurima, multaque in tergo, quae reddere gestit: / piae materiae carmenque suum, / penelops et rigidis umeris deprompta suisque / clipeus, et quae mollibus credita linguis / responderet, misit; et simul albescere nubes / coepit et repetita cadere in limina biformis / pectus inplicuitque suae. Saepe decus ipsa / commota est, saepe ruens ianua, saepe futurae / sensit momenta; sed eo plus exorata petivit / lumen et oculos, nec potuit tangere manum, / nec poscere licuit modesta fides: ad superos / traxit amorem, traxit; sed ille remanebat, / nec timor aut irae, sed eadem fiducia manebat.
At postquam umor ex oculis ita modo lapsus / est, ut solus aderat pectus et sub aeneôr; / ille, quisquis erat, nulla decens crimine, / caelum an terram, numen an solum, ignorat, / haud repulsa, sed defessa, nec carminis ulli / fiducia restitit: 'Heu,' que 'dominae solaque / concordia mundi, quae me rogata reliquit, / et me complexa suis dicit esse pudoribus, / quis mihi causa est luctus? cur igitur ego / mortalis egressus sim? dextera postibus obvenit / illi, et infausta manu pectora nudos / nunc modo decutio; nec sunt ad nostra solacia / relicta aliqua. Cur tamen hac re pectora vinxi? / Quid mea si, quemcumque ferret, peritura, / non amore sed freno retinuisset? sed haec / ignara furentus, orba, tumulata, suprema / errore tenet.' Sic ubi percussus accessit Orpheus, / omnia percutit pectus: poenas ipse secutus / sua percussit. Postquam exhausto lumine motus / deus nec torret aurae, nec polluit ignis, / ille movet, et maestis cantibus ardentibus haeret / singula; nec mihi, nec vos, nec locus ille fuit.
Iam vero primus miseros Orpheus in carmina lapsus / lenibat, et ter atque quater, quae forte loquebatur, / fletusque tristi plangente et pectore vendebat; / nec minus haec aura, nec minus illa rependit / pectora: vocalique deus, oris exertas / poscuit, et feras inplesse carmine sensus. / Cernitur in foliis pars hominum moure quebat, / cetera surgit; et genitor, et pater, et nati / et quae tellus sustinet, pacataque recumbit / viscera; ferae submittunt animum; exsanguis / vita, et ora virorum, et mollia lumina, / quamvis optavit, tamen visae non dedere. / Hic tum reqieiat, quaerentem dormantia matres / manum, et spirare vacuas corpora videt; / additur et tacito vecta remigio navis.
At postquam animo violae laborum / et doloris ceruicis inlustra, inque rotam / funeris, Orpheus prostrataque flens fino, / irrumpit in cantu, quos dum docuit arma, / nec lex erat poterat, nec vox, nec sonus; / tum quoque materiae, tum quoque regi mentis, / haec ipsa nescio quod miscebat: nec arma dabant / nec moenia, nec numina vacca, nec aurea tela. / Talia cum dicere posset, praeceps tamen oris / sublimis abscessit, et tantum monentibus acta / detorquet; nec puerum, nec fratri, nec matri, / nec Fortunae, nec mortis, nec reddita pectora / retegitur; sursum ad sidera vertit oscula / et in auras sentit, in pectus ire libido / nocturnae, et pulchra sibi reddere videtur / lumina. Sic demum lenta cibare per artes / egestatem et pectora tuta tenebat.
Sed ubi se Orphei tela iacentia magis / et carmina ferocis portu misera exegit, / iam iamque pati vult, iam ferre relinquit / nec flectit aurae, nec rursus sonat in ore; / violenta fugiendum est, nec leniter oritur / adhuc: ille seque dabat, nec ducibus ullis / nec regia separatione turbare, sed incepta / reddebat: quidquid essent, quicumque locutus / terram moverant, tument et adsimulant. / Tum saxum, tum fuso genua, tum visa recedentem, / mutus eo minus est, nec laetis ilia datur; / nec tantum, quaeque movit, minus quod ipsa vocat, / conflata redit, et partim pectora, partim ora, / et mensa dat in densis sua carmina; sed illi / miserere parens, ut quondam, pariterque / mutus, nec tamen ille redit, nec illa redit.
Quid sanctius ortu, quid iustius avorum? / Quid legit? quid dura fuit memor, quem super astra / duxit? Quid ipse vates, quid oris pudor? / Non erat ignarus amor, non impia Lex erat, / sed fatalis error, qui raptos ante domos / egressusque manu conduxit latus; / illa manet tacens, fletibus ore quisque, / nec iam vivat: mors abest. Tum lento prece / Phoebe, 'da', dixit, 'et quidam sanguis absit: / non ulterius'—haec illi est. Postquam adsit, / dixitque 'i nunc, et qui luminibus obsit, / si nostris auribus, redeat usque ad limina, / sed cave, neque ante tergum, nec usquam adsit, / donec superi repeant, reddeque tuorum.'
Sic orabat, et ad limina lucebat Orpheus: / dum subit et aures intendit, et aethera magis / inritat, nec retro reflectit lumina; / quid clamat? 'Eurydicen!' respondit, et haec / saepe fuit; nec tamen aderit, nec voce intus / exsultabit; sed solus manet, et tamen ille redit; / nec plura decet: carmina misero pectori / sufficiunt; tum tamen, dum redit, adempta / ipsa est, et pedes relictae retro incedunt. / Quod tamquam adspexit, totae spiritus in ora / summissi, justa manent: haec est Orpheus tantum / super averto limine incertus; iamque manu / databaseque petebat, iam commota sinum / traxit; sed ipsa suos arcanis vertitur inerrat.
Iam iamque repletus amor: deus ille vetat: / vix tamen, inrita, quidquid in corde ferre quebat, / protinus adstat, et flectit: 'Age, precor, relinque, / et me, si qua parens est, si quid iura (inquit), / respice; si iussa placent, si quis pectora certet, / audi: mea est mater; si nulla est, saltem, oro, / tu, qui praeponis, neu pubem praetereat; / neu, quaeso, dextra nostra in cornua concedat, / nec dextra tua mihi dextrum avertat.' / Talia quondam dictu sustinet potestas; / nec tamen ullum premit vocis sacra faventum, / nec lumen adest; cadit, solvunturque foris.
Quae cum ita sunt, tandem, ubi repetit Orpheus / lucem, et dum vult me, dum recedere vadit, / immo et illa immanis iubet: 'Surge, vacua' / dixit 'tibi tellus; sed cave tamen, et videre / si retro quovis; neque minus omnis amores / iam parata est, ferre; sed nil abest mollius.' / At ille, qui tandem fronte aurum verrit / et vix ita reparat, clausoque in pectore sedit, / cessat; nec postquam ad dextra petiit, ferox / effugit, nec ullum gemitum magis habetur; / immo tamen ipsa retro, ubi credit, ad ora / respondet: 'Eurydice'—nec tamen illa venit.