Τα εις εαυτόν (Βιβλίον Ζʹ)

Μάρκος Αὐρήλιος

Original language · as published

Ο Αντώνιος μου δίδαξε τον θάνατον του γονέος πατέρα μέσα εις λόγον απλότατον· ότι δε έπρεπε να αποφεύγω να μιλώ σκωπτικώς περί τοιούτων πραγμάτων, διότι ο βίος είναι μικρός και τα γεγονότα πολλά και το μεν γέλιο συντομότερον χάνεται, το δε σώφρων λόγος μένει.

Ο Δειμονύλας μοι έδειξεν ότι ουδείς άνθρωπος γίνεται παραβάτης δια λόγους, αλλά δια την αναισθησίαν της ψυχής, η οποία αποξενώνει τους νόμους του δικαίου· ότι είναι ανάγκη ν' αντιλαμβάνεται τις το συμφέρον του συνόλου και να ενεργεί ομαδικά όπως η φύσις προέταξε.

Ο Κόιντος μοι έμαθε να αποδέχομαι το παρόν και να μη μένω επί τοις θαυμάσι· ότι πάντες οι άνθρωποι είναι θνητοί, τα δε πράγματα υπόκειται εις συνεχή μεταβολήν· και ότι η καλωσύνη δεν εξηγοράζεται και δεν χρειάζεται διακοσμήσεις, αλλ' αρκεί να είναι πράξις σταθερά υπαρκτή.

Η φύσις του ανθρωπίνου είναι κοινωνική· άρα ζήτημα δικαίου και ωφέλειας κοινού είναι το βασικόν έργον. Μη νομίζεις ότι η μοναχική ζωή είναι ωφέλιμος· διότι η ανθρώπινη φύσις είναι προορισμένη προς συνεργασίαν, και δια τούτο ο άνθρωπος ευδαιμονεί όταν συμβάλλη προς το κοινόν.

Όσα σε ενοχλούν από τους άλλους, είναι καρπός της δικής σου κρίσεως. Αν εξετάσης ότι όλα γίνονται κατά τα αιτία κι ότι ο κακός ενεργεί όπως αιτίαι τον ωθούν, θα σταματήσης να αγανακτής· με τον ίδιον τρόπον το φυσικόν κακόν δεν είναι κακόν της ψυχής σου, αλλά συνέπεια της φύσεως.

Να προσέχης το παρόν και να μη αποζητείς το μέλλον ούτε να θρηνείς το παρελθόν· διότι το παρόν είναι το μόνον που εκτείνεται. Το παρόν δρώμενον είναι έργο, και ο λογισμός σου πρέπει να το δεχθή όπως έρχεται, χωρίς παιδικάς προσδοκίας ή τύψεις.

Η μεγαλοψυχία γεννιέται από την ταπείνωσιν· αποβάλε δε την ικεσίαν της εξουσίας και της δόξας· μνημόνευε ότι είσαι θνητός και ότι παν ό,τι συμβαίνει είναι μέρος του όλου. Οι πράξεις σου ας είναι απλές, και η συναναστροφή σου με τους ανθρώπους εύσπλαχνος.

Οι πόθοι και οι φόβοι είναι δέσμιοι του νου· αν τους αφήσης να σε κυριεύσουν, θα χάσης την ελευθερίαν. Εξάσκησε την αυτοσυγκράτησιν με την σκέψιν ότι όλα τα εξωτερικά είναι πρόσκαιρα και ότι μόνον η αρετή έχει ουσιαστικήν αξίαν.

Να εξετάζης κάθε ιδέαν σου πριν δράσης· διότι πολλές φορές η εντύπωσις είναι απατηλή· ο λογισμός, ως φύλαξ, να κρίνη τι είναι σύμφωνον με την φύσιν και το κοινόν συμφέρον· και ενεργώντας έτσι, θα διατηρήσῃς την ψυχικήν γαλήνην.

Ο θάνατος δεν είναι κάτι προς φόβον, αλλ' απλώς μετάβασις της ύλης· μην καταδιώκης τα πράγματα ως εάν να είναι δικά σου εν πάση περιπτώσει. Η αδυναμία του σώματος είναι γεγονός· λάβε υπ' όψιν σου την φθοράν και μην τουδιστείς υπό της φροντίδος.

Η ζωή των ανθρώπων είναι εγγύς με την φύσιν· ούτως όταν ενεργής κατά το δίκαιον, δεν απομακρύνεσαι από τον εαυτόν σου. Μη λυπήσαι όταν άλλοι σφαλούν· οι ίδιοι ακολουθούν την φύσιν τους, και συ ακολούθησον την δικήν σου οδόν της αρετής.

Αποδέξου την ανάγκην ως συνεργάτην και μη αντιπαλεύης τα γεγονότα· διότι τα περισσότερα είναι εκ της αναγκαίας όλης διατάξεως. Όταν συνειδητοποιής την συνάφειαν των πραγμάτων, θα εύρης ειρήνην ακόμη και εν μέσω ταραχής.

Θυμήσου ότι είσαι μικρόν μέρος ενός όλου απείρου· μη υπερηφανεύεσαι διά την θέσην σου και μη επιδιώκεις την προσοχήν. Η ταπεινότης καθαίρει τον νουν και τον καθιστά ικανόν να δεχθή σοφόν κρίσιν· έτσι επιτυγχάνεται η εσωτερική γαλήνη.

Η συγχώρησις προς τους άλλους είναι παιδεία γι' αυτόν που θέλει να ζήσει αρμονικά· αν κάποιος σου προκαλή βλάβην, σκέψου πως αυτός εσφαλμένως ενεργεί και ότι η οργή δεν αλλάζει την φύσιν του. Μεγάλωσε την καρδιά σου διά κατανόησιν.

Τέλος, να θυμάσαι ότι όλα τα πράγματα είναι σύντομα και πάντοτε υπόλλαμβάνονται υπό της ευθύνης του παντός· έτσι ότι σε δυσκολεύει σήμερα, αύριο θα είναι αλλαχού· συγκεντρώθητι εις το παρόν έργον σου και πράττε το έντιμα.