At regina dolos — quippe dolis Urania fida — crepitans, et vola per opacos, Fama, per urbem saxea docet, repetit; adstat fertque foci lumen tacitum, bellare secundis virginibus arsit, curruque carmen agebat laudem. Sed quo fata vocant, tamen est; haec abhinc ingressa gradibus, per truncos fatentes, dimidias roboribus umbras (ipsa, precor, manet).
Interea Aeneas, et penitus in corde repens tristes casus et saevae memoria belli, tacitus mulcet, et scelus admonet. Adgenus eodem quo primum venere repostos leges, tendit, anxiusque diu parat; ille etiam in mediam sensim defixit lumina noctem; omnia cogit, fata invertit, animi fit luctus.
At Cumaei venit, neu temere terrae presentia monstrat, nec cultus ullos abnuerit honores; ubicumque viator per ignotum lustrat, araeque videntur, saltusque, et sacri nemus: hic, ubi Virgo quae sacros carmen dedisse medullis, Diraeque lacus et fremitus auribus haerent, paullatim adsurgit Atroposque remote ferunt.
Iamque scena novam pandit, largoque silentio rorantem fontem, et fatis vocata Cumaea Sibylla, antiqua vetustas cui velamina dabat, adstabat intonsis capillis, tremulaque per ora vetus lena canebat, frena gerens, et modico semper compede motus; ipsa vocat: 'Aenea, ad me venias; te hic meorum cura laborum, ibimus omnes.'
Dixit, et ait: 'Huc propera: sacra patent portas, et aditibus umbrae manent. Tu teneas manum, et ne quis terreat nobis imago; hac iter est, hac via, quum tristes Acherontis undae haurit, et Stygios flexit aditus. Video et audire licebit et videre labores.'
Tum dux oculos in Stygias advehit, solitumque lacrimis nescit. 'Anchisa genitum' inquit 'iter; quantae res, o magne, gerendae! quis locus hic est? quantae voces? infantum turbam video, parvulosque cernens, et numerum lacrimarum in ore moventem: hic nosse patrem incipit, et deinde silvis errant.'
Sic tota cohors medioque in Phlegethonte stetit. Ibant obscuri, solumque tenebant; nec stimulos ullos, nec voces audebant. Ductoris ille oculis subito adfixis, 'Huc' inquit 'ite, ne timidi cedatis: sacra legis; ingressi tenete manum, et quae fata iubent obtemperate.'
Per campos illic, ubi nigra quies, Acherontis, vastique lacus, et picea regna Stygis, colunt dura silentia; singula deum repetunt nomen, et quicumque percussa dolore moritur, huc feruntur. Iamque priusquam flumen patet, spectant portus, et bina paludes, et fluctus lenti premit humo.
Ad ripas veniunt: cernitur horror et imago, ferrataque palatum desaeva sororia traxit. Eco per medios linguae latent, et animi infigunt terga, nec voces ullae; tum vero panduntur regia, et ingressu lati perterriti pavent. Hic moventur famuli, et dextrae contingunt manum, et dextrae medio ducitur Aeneas.