Ἰλιάς, Βιβλίον XXIV

Ἄνδρα μοι ἔννεπε, μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη, ἐπὶ πόλεις ἱφθίμους ἔπερσεν ἔργα, πολλῶν δ' ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω, πολλὰ δ' ὅ γ' ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυμόν, ἀρνύμενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων. Ἔνθεν μὲν νῦν Πριάμης ἀνὰ στρατὸν ἔχει, καὶ ἄλλοι ἄνδρες Ἀχαιῶν, στήθεσιν ὅσσας ἔχουσιν ὑψηλάς, καὶ ἔνθα ἔργα μεγάλα Διὸς ἐνὶ φρεσὶν ἔμοιον· πολλῶν δ' εἵνεκα κακά, καὶ ὕβρις ἔμμεν ἄλγεα. οὔποτε γὰρ Ζεὺς ἠλέασεν, οὔτε Δῖος θυμός. Αλλ' ὅτε δὴ ἀπὸ στρατοπέων ἔβη Πριάμεως παῖς μετ' ἀνάκτων καὶ χαλκῷ ἔχων ἀνδρὶ φίλῳ, ἤτοι ἕλκε Σκαμάνδριος ῥέεθρον ἐνὶ ποταμῷ καὶ ἔγχος ἔνθεν ἀπείρων ἐνὶ στήθεσιν ἐνέηκε, ὅσα δ' ἄνδρες ἐπὶ χθονὶ κείνται, πάντες ἄφαρ ἤρξαντο κλαῖναι, ὅσσοι ἔργα λαβὼν ἔβησαν. Ἀλλ' ὅτε δὴ Πριάμης ἔβη πρὸς Ἀχιλλῆα ὄφρα ἄνδρα φαῖναι ἀνδρῶν μέγαν, ὅς ῥ' ἔχει πολὺν θυμόν, ἔνθ' ἔπειτ' ἐνὶ στήθεσι βαρὺς ἴδεν ἔχων ἴχνος, καὶ λέκτρων ἔβη χαίρεσσιν, ἔνθα γάρ ῥα πολλὰ ἤθεε μένειν πόσις καὶ παῖδες ἔχον ἀρετῆς. Καὶ πρῶτα μὰν Ἀχιλλῆος ὀπισσὸν ἐκέλευε σιγῆσαι, ὃς ἐνὶ χθονὶ θεοῖσιν ὑπὲρ ἄλλων πόλλ' ἀνθρώπων ἐνὶ στήθεσιν οἴδεν ἄλγος· οὐδέ τις ἔπειτ' ἔκυεν ἀγήνορι, ἀλλ' ἔκλυον πρὸς Πρίαμον εὐχομένα, ἐπεὶ κατὰ θυμὸν ἦν. Πολλὰ μὲν οὖν ἔπειθ' ὅ γ' ἐνὶ φρεσί θορὸν εἵλετο, εἶπε δ' ὅ γ' ὀπὶ γυῖαν ἔτελλεν ῥόον ἀναπείρας, «μή μ' ἔγωγε, Πριάμε, πολυμήχαν' ἄνδρα μινύσαις, οὐ γάρ κεν ἄρ' ἐγὼ σ' ἐπὶ κλυτὰς ἀγαθὰς λέξαιμι οὐδέ τιν' ἄλλος ἀνὴρ ἔκ τε λύπης ἱσταμένης ἔστω». Εἶπε Πρίαμος δ' ὀνείροις ἀντιρρήσσων, ἐπεὶ οἱ θῦμα πολλὸν ἐνὶ στήθεσιν ἔχεν αἰγιπόλεων· «οὔτ' ἐγώ σε περιστίχων, οὔτ' ἄλλος ἔσται, οἵ κ' ἂν παῖδ' ἐμὸν Ἀχιλλεῖ φανείησιν ἐνὶ χθονί καὶ τὰ περὶ σὲ πολύπτυχον ἔργα εὐρείης». Τὸν δ' ἔπειτα Ἀχιλλεύς, ἔνθεν ἔνθεν ἀγακλεῶς ἔν τ' ἄρ' ἦλθε, καὶ πατρὸς σπλαγχνὸν ἦν μέγα, ἔνθ' ἔπειτ' ἠγάμη νεφέων μὲν ἄμμος ἔχεσκε καὶ χιόνα προσηλύσσας, ἀνὴρ δ' ἦλθε κεραυνῷ· οὐδέ ποτ' ἄρα Πρίαμον ἐνόησε μένος ἀνὰ θυμῷ. Ἔκ τε μὲν οὖν ῥόον ἔλεξ' Ἀχιλλεύς, δῖος ἦεν: «πολύπυργος Πρίαμε, πολυάρρην', ὃς ἐνὶ τάφρῃ βασιλεὺς ἦσθα, πολλοὶ δ' ἔτεκας ἄνδρες ἥβης, τίς σ' ἔδρακεν, ἤ τι νεικέων βαρεῖα χρεών;» Πρὶν δ' ἄρα Πρίαμος ἀγορεύων ἀντέειπε, ἔνθ' ἔπειτ' ἀγγέλλων ὡς ἔμελλε κακοῖσιν ἔχειν, πρῶτα μὲν ἀπὸ στόματος ῥέξας ἔλεγε οἶκον· καὶ τάχα Ἀχιλλῆος εὐχόμενος ἀκουσσετο, ὅττις ἦ μὲν ἀνδρῶν κοὐκ ἄν, ἐνθάδε ἔσται οἶκος. Ἔπειτ' ἄρα Πριάμος, δακρυόεντα καὶ ἄλγεα, ἔλεγε τὰ πρῶτα, ἃ μὲν ἐνὶ φρεσὶν ἔχε νῦν: «Ἀχιλλεῦ, σκυτοτόμε, φιλότητι θεῶν ὅρκιον, μὴ μ' ἄχθος, οὔ μ' ἀμαυρότερον ἔχοις ἔργα· σῶμα γὰρ ἐμὸν, ὃν κτεῖνας ἐνὶ ναιεταίσιν Ἕκτορα, δῶμ' ἐστὶν ὧδ' ἔνθα πᾶσιν ἀγανακτῶ». Οἱ δ' ἄρα σιγῇ ἔσαν, πολλὸν δὲ κλαῖον ἄρα πολλοί, καὶ τὸν μὲν γεραρώτατον ἐνὶ νόοισιν ἔχον, Πρίαμον ἐς ἄστυ, τὸν δ' ὀΐονα φρεσὶν ἔχον. πολλὰ δ' οὐκέθ' ἄρα παρίσταντο καὶ ἀτάσθαλοι, οἳ μιν ἔντεα ποικίλα περὶ σκήπτρα ἔχον ἄρ' ἀπείρων. Τὸν δ' ἄρ' Ἀχιλλεύς, μέγας ὤμνυεν ἀνὴρ ἀγαθός, οὐκέτι μάλ' ὀπίσσω πόρε θυμὸν ἐνὶ φρεσὶν ἀνήρ, ἀλλ' ἔνθα ἔπειτ' ὀπίσσω ποσσὶν ἐκέλευε βήσασθαι, σὺν δ' ἐπὶ δῶμα στυφελίοις ἐνὶ χερσὶν ἔπειτ' ἔσχε σάρκας ὅσας ἐπέθηκεν ἐπὶ φλεγέθουσ' ἀίας· καὶ τότ' ἔπειτ' ἠμείβετο φωνήσασκε καλὰ. Αὐτίκα μὲν ἔπειτα Πρίαμος ἔνι ψυχὴν ἐνὶ στήθεσιν ἔβαλε δάκρυα, πολὺ δ' ἔπειτ' ἐνὶ φρεσὶν ἦεν· «Ἀχιλλεῦ, νῦν μέν μοι τὸ δάκρυ, οὐκ ἔσται ἄρ' ἀντίος, οὐδέ π' ἂν ἀνάγκη, ὅτ' ἔπειτ' ἐγὼ ἐπὶ χθονὶ νεκρὸν ἔχων παῖδά τε, θανεῖν οὐκέτ' ἐθέλω.» Ἀλλ' ὅτε δὴ Πρίαμος τ' ἔπειτ' ἀνδρὶ φιλώτατ' ἔλεξε, Ἀχιλλεύς, μεγάλ' ἦ μιν ἐΐστη, ἔνθ' ἔπειτ' ἄρα ἔδειξεν ἔρνος ἔχων, πολλὰ μὲν θρήνων ἀνὴρ ἐπὶ κρεῖον ἔβαλε, καὶ ἄλλοι ἤδη φίλον ἦσαν. Αὐτὰρ ὅτε δὴ ἔπειτ' ἐπεὶ ἤλατ' ὀκρὸν ἦτορ καὶ παμφανὲς ἦεν ἄχος ἐνὶ θυμῷ, Ἀχιλλεύς τε ἔνθα ἔπειτ' ἐνὶ φρεσὶν ἴδεν ᾗσιν ἐνεποῖεν ἀνδράσιν, ἀλλ' ἔνθα ἔπειτ' ἀνθρώπων ὀφθαλμοῖσιν ἔβλεψεν Πρίαμον, παλινδρόμοιο πατρὸς σπέρμα γένος· καὶ πότνια μὲν εἶπε, δακρύων ἐνὶ στήθεσιν ἦεν. Τὸν δ' ἄρ' Ἀχιλλεύς ἠγάγετο, πρὸς δ' ἄρα φῖλον ἔλεγεν, «πρὶν ἄρ' ἐγώ σε πατρὸς ἐνὶ χερσὶν ἔχω, μέγ' ἔγωγε οὐκ ἐθέλω, ὅτ' ἀπ' ὧδ' ἔπειτ' ἀναλῄσσομαι† σὺ δ' ἴσχε, Πριάμε, τόξα καὶ δόρυ, ἔνθα δὴ ἔσται σῶμα τοῖσιν ἐπὶ χθονὶ μετ' ἔργα πολλὰ βεβηκὸς.» Ἔπειτ' ἔπειτ' οἱ ἀμφοτέροισι γίνετο μένος ἀνὰ θυμῷ, πατέρων μὲν ἦν ἄχος, παῖδ' ἐνὶ κηδεῖ στοναχθέντος, καὶ δὴ πρίν μιν ἔπειτα φρασσομένην ἔπεμψαν. Ἀλλ' ἔπειτ' Ἀχιλλεύς, εἰσορόων τὸν Πρίαμον, ἐνὶ στήθεσιν ἔβαλε μὲν ἄλγος, καὶ πολύδ' ἔπειτ' ἔλεξε. «οὐ γάρ κεν ἀνθρώποισιν ἔσται μὰν ἀέθλων ἄλγος, οὐδέ μιν πᾶσιν ἔσθ' ἀνὴρ ὅδε πολὺν ἀνάγειν ἐθέλειν, ἀλλ' ἔμπης ἔσομ' ἀνὰ θυμῷ, καὶ σὺν ἐμῷ κήδεα καλὰ παῖδα ἐν χθονὶ νεκρόν, ὅν κτεῖν' ἐνὶ πολέμοισιν.» Τὸν δ' ἄρ' Ἀχιλλεύς, ἀκούσας ἐνὶ χερσὶν ἔχων, ἐνὶ στήθεσιν ἔβαλε κῆρ, καὶ δάκρυ' ἔχεν πολλὰ, ἔνθ' ἔπειτ' ἀμφὶς ἔβη πολυπράγμων ἐνὶ χθονί. οὐ γὰρ ἔσχε θυμαλγέα, ἀλλὰ πρὸς ἄκρον ἦλθε. Καὶ τὸν ἔπειτ' Ἀχιλλεύς ἦλθε, δὴ ἔπειτ' ἄρα παῖδα ἔχων ἔπειτα, σῶμα στένων ἐνὶ χθονί, πείρατ' ἔχων ἐνὶ φρεσὶν ἔβαλε, καὶ φρένα καὶ αἷμα, καὶ ἦ καὶ ἑκατόμβη, ἥ τε μεγάλη Ζεῦς ἀνείβετο. Τότε μέν, ὅτ' ἦ κλαύσος, πολλὰ μὲν νοστῶν ἀνὴρ Ἀχιλλεύς ὑπὸ στέρθ' ἀντέριπε, δακρύων ἐνὶ φρεσὶν, Πρίαμος δὲ ὑπὸ θυμὸν καὶ ἄχος ἔχετ' ἄμβροτον, ἕστα δ' αὖθ' ἑλὼν οἴκον ἐνὶ νήσοις ἀνεβάλετο. Ὅ τ' ἄρα Πρίαμος ἔβη, δάκρυ' ἐνὶ στήθεσιν ἔχων, πρῶτα μὲν ἐξ ἁπλοῦς ἀνέδων ἐπὶ δρόμον ἦλθε, κλαίουσι δὲ φίλον ἤα φρονέων ἀνὴρ ἤκουε, ἔνθα καὶ πολλὰ λοιπὰ ἔργα ἐνὶ φρεσὶ βλεπέτην. Καὶ τὸν ἔπειτα Ἀχιλλεύς ἔνι παρόντα κατέκρινε, οὐδέ τι χόλος ἔμενε, ἀλλ' ἐνὶ φρεσὶν ἄρ' ἧκε μνήματα παλαιὰ, καὶ ἔπειτ' ἔβαλε μὲν ἦτορ πρὸς Πρίαμον, κλαίων, δακρύων ἐνὶ στήθεσιν ἔχων. Εἰς μὲν τοῦτο ἔπειτ' ἄγει Πρίαμον Ἀχιλλεύς, παρελθὼν δ' ἔπειτ' ἀνὰ σάκος τε καὶ ἀιγεύς, εἰσαγωγεὶς ἀνὰ σκηνὰς ἱστίων, ἔνθα μιν ἔχεν νήπιος Ἀχιλλεύς, φίλος ἐνὶ τε κονίῃσιν ἦεν. Ἔνθεν δὲ τὰ μὲν ἄλλα ἐπ' ἀλλήλοισιν ἔχοντο, παῖδα μὲν ἔπειτα Ἀχιλλεὺς λέκτρων ἐπικείμενος ἐνόησε, ἔνθ' ἦσαν πολλὰ κήδεα καὶ ἄλγεα, καὶ τάχ' ἦν ἀμφί τε λελείψασθαι ἀνδράσιν ἔργα. Καὶ τὸν μὲν Πρίαμον ἀνέσχετο πολυπλόκαμος Ἀχιλλεύς, ἔνθ' ἔπειτ' ἠγάγετο κήδεα πολλὰ, καὶ δάκρυ' ἔχεν, παίδων τε μήδεα ἀνὰ θυμὸν ἦλθεν· καὶ ἄρα σφιν ἔργα πολλὰ ἦν, ἃ μιν ἐνὶ φρεσὶ θυμῷ ἔχεν. Τά, οἱ μὲν τέλος ἦλθε Πριάμου, στένων ἄνακτος, Ἀχιλλεὺς δ' ἄρα μιν ἐτίμησε κηδεμόνων ἐνὶ χερσίν, καὶ σὺν οἷς ἦν ἔπειτ' ὅδε πᾶσιν ἐπὶ ποσίν ἔκειτο. ὣς τέλος ἦλθε, καὶ νεκρὸν ἔθεν ἔνθ' ἀνδρὶ φίλῳ.