Πρέπει ἄρα πρῶτον μὲν οὐχ ἅμα τὰς ἀρετὰς εἶναι διδακτάς οὐδὲ φύσει ἀλλά μάλιστα ἐξ ἔθους· καὶ δῆλον ὅτι τὸ ἐξ ἔθους γίνεσθαι τῶν ἠθῶν. τὸ γὰρ ἔθος πάθει πρὸς τὸ ἐνεργεῖν, καὶ διά ποικίλους ἀναπτύξεις τὸ πάθος ἐπιτείνεται οἷον ἐν τῷ κτήνους. οἷα γὰρ τοῦτο, οἷόν τε ἀλύσσον ὄν, ἴσως ἂν γνῶμεν, ἐὰν ἀνεμοστρόφιον ποιήσας. ὥστε οὐκ ἔσται ἐνιαυτὸν ἄνευ ἔθους ἤ τι τοιοῦτον, ἀλλὰ διὰ πολλῆς ἐξ ἔθους ἐπὶ τὸ τοῦτο ἔργον.
Διὸ διδάσκεται καὶ οὐ γίγνεται ἔθους ἡ φύσις, ἀλλ᾽ ἡ ἔκστασις τῶν ἐντάξεων τῶν ἐπιθέσεων· ὅταν γὰρ ἐθισθῇ τις πρὸς τὰς ἀρετὰς, τὰς ἐνέργειας τούτων ἀναπτύσσει. διὸ καὶ πρᾶξις τῶν ἀρετῶν ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον ἀγαθόν, καθάπερ καὶ τέχνη τὴν ποιότητα τῶν ἔργων. τὸ γὰρ ἐξ ἔθους γιγνόμενον τὰς ἔξεις τὰς καλὰς τῇ ψυχῇ προσάπτει, ὥστε ἔχοντας ἀρετῆς καλῶς ἔχειν.
ἀνάγκη δὴ δοκεῖν ἔχειν τὰς ἔξεις μὴ ἀπλῶς αἱρετὰς, ἀλλὰ μέσας· τὸ γὰρ ἔργον τῆς ἀρετῆς ἐστὶν ἡ μεσότης ὑπὸ τῆς πρὸς ἡμᾶς, ἣν οὐκ ὅλοις ἀδύνατον ἐστὶ γνῶναι χωρίς πείρας. οὐδὲ γὰρ πᾶσα μὲν ἔξις ἔχει μέσον· πολλὰ γὰρ καὶ τὰ σωματικά πάθη ὁμοίως ὑπάρχουσιν· ὥσπερ μὴ βίᾳ ἢ ἐκ τοῦ πεπρωμένου, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπιμελείας καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων.
εἰ δὲ περὶ τῶν ἂν ἀρετῶν λόγος, φανερὸν ὅτι ταῖς πράξεσιν ὑπολαμβάνουσιν· ἐνέργειαι γὰρ αἱ ἀρεταί εἰσιν, καὶ ἔξεις αἱ ποιούσαι τὰς πράξεις. διὸ δεῖ τοὺς νέους ἐπιτηδεύειν τὰς ὁμοίας πράξεις, ἵνα γένωνται ἀρετῶν· οὐ γὰρ διανοήμασιν μόνον, ἀλλὰ ἔργοις καὶ ἔθει γίνεται ἡ ἀρετή.
ῥᾳδίως δὲ γιγνώσκομεν ὅταν ἄνθρωπος ἀγαθὸς ἢ κακὸς γέγηται, ἐκ τῶν ἔργων· οἷοι γὰρ φαίνονται οἱ πολῖται, τοιούτοι καὶ ἔχουσιν τὰς ἐνδεῖκνυλας ἔξεις. καὶ ὅταν τις πλεονεκτεῖ ὑπὲρ τὸ μέτρον, ἀδικεῖ, ὅταν δὲ ὑπὸ τὸ μέτρον, δειλίαν ἤ τι τῶν τοιούτων ἔχει· ὅταν δὲ ἐν τῷ μέτρῳ, ἐξηρεῖ τὴν ἀρετὴν.
τὸ δὲ ἤθος τί ἐστιν, ὅρα. ἔθος ἐστὶν ἕξις προαιρετική, μέσου, ἣν ὁ λόγος διορίζει· καὶ οὐκ ἔξις τῶν ἐνηλιακῶν ἀλλὰ τῶν προαιρετικῶν. ἔτι δὲ τὸ πρὸς ἀρετὴν ἐστί· οὐ γὰρ τὸ φυσικὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ νοεροῦ· ἐξ οὗ καὶ διαφέρει τῶν ἔλγων τῶν ἄλλων.
οἱ γὰρ ἐπ᾽ ἀρετῇ βελτίους γίνονται ἐν τῇ πράξει, οἷα καὶ οἱ βιοτέχναι διὰ τῆς πρακτικῆς· τὰ μὲν ἄνευ βούλησης γίνονται, τὰ δὲ ἐξ ἔθους μετὰ βουλήσεως. διὸ τὰ παιδιὰ δεῖ ἔθιζειν ταῖς καλαις πράξεσιν, ὅπως ἔξις γεννήσῃ τὴν ἀρετήν.
παραδείγματος χάριν, ὁ ἀνδρεῖος δὲ οὐ φοβεῖται ἀλλ᾽ ἐπιλέγει τὰ καθήκοντα· οὐκ ἔστιν ἄλλως ἀνδρεία ἢ ὁ τῷ φόβῳ καὶ θριάμβῳ κρατούμενος. ἄρα δὴ ἀρετὴ γεννᾶται ἐκ τῶν ἐπιτηδευμάτων, καὶ τὸ μὲν πεῖσμα ἐστὶν ἐν τῷ λόγῳ, τὸ δὲ πράττειν ἐν τῇ σῳ.
οὐκ οἷόν τε οὐδὲν ἀρετὴν ἄνευ πράξεως ἔχειν, οὐδὲ ἔξεις ἄνευ ἐναντιώσεων· ἔδει γὰρ ὅπως τὰς ἕξεις ἔχῃ τις ἐν τῇ ψυχῇ, ὥστε ἐνέργειαν ποιεῖν κατὰ τὰς ἕξεις. διὸ καὶ ὁ νοῦς ὁρᾷ τὰς ἕξεις ὥσπερ ἔργα· ἔστιν οὖν ἀνάγκη τὸν παιδαγωγὸν καὶ τὸν διδάσκαλον ὁρᾶν τοῦτο.
ἔτι δὲ διαφέρει ἡ ἐπιμέλεια τῶν νέων, ὥστε μηδένα ἀπολείπεσθαι· ὁ διδάσκων οὖν τὰς πράξεις ἀνάγει πρὸς τὰς ἕξεις, ὥστε ἡ προαίρεσις καὶ ἡ ἕξις ἐπιτείνεσθαι. οἱ δὲ πικροὶ καὶ ἐπιεικεῖς βραβεῖα καὶ τὰ τοιαῦτα διδάσκουσιν.
συμπερασματικῶς, ἡ ἀρετὴ ἐστὶν ἕξις προαιρετική, ἡ διά λόγου κατὰ μέσον οὐκ ἔξω τῆς ἀκρασίας· ἀλλὰ χρὴ ὅτι ἔστιν ἀνάγκη πρὸς ἔθινον ἔργων καὶ παιδείας, ἵνα ἀφικνῶμεν εἰς τὴν ἀληθινὴν ἀρετήν· ἡ δὲ ἕξις διαφυλάσσει τὸν χαρακτῆρα.