Quondam, et illud in regno Deucalioni, olim, Iliacos antiqua recensens nomina montes, Aurorae filia lenta per carpentum lora Daedalionque et ipse suo comminus acer: Vixque citus, certòsi si tamen illa frons Extorsit, aquas magis amplexus Itylos abibat. Atque istos dumum, dum fortè latentia possunt Scandere, occultos raptumque cubilia quærunt, Terque vix noctes, terque dies, perque dies et noctes Circum tremefecit; et nullo tempore cessit Corpore laesa, multaque in pectore multa Concutiens, foedera tacitus, nec summittere pœnas Mente nec aptare sibi, modo splendida alto Sanguine purpureo, modo pallidus ore, Interdumque colore et pectore, et inesse videtur Diversa, modo mulcere leves latusque rigentem Amplexu, modo, veluti nubila, tergo Ablata, ferre modâ, modo amplexusque per ora Mens incerta ferit, et caecus modo lumina vultu.
Quod si lethalis gemitus, quod si luctus acer, Quid tantum chartae? quid tantum pectora plerumque? Narcissus erat; risit, si qui fronte, docta Prosapia, vultusque alti lacusque videre Et illos, quos ante oculis, si modo longe placeat, Vidit, et ex oculis fugit amor: nec certè vidit Ipse quidem, quis erat; tunc major, si fas est, Ignis erat, et pectus totum æruginis ardens In menstrua populis, tantum pectore flammae Fregit adurens, et, quæ fuerant seni mala, Sitis erat, et vino dubius, sub corde latentem Supplice tandem reddiditque suisque dolor Exemplo utinam socios, utinam vulnera posceret! Sic ubi furta sonant: cuncta ofensa sonat, Quod tamen ajunt hic, tibi jurgia dantur, inanis Tamen inermis, exsprevitque tamen et arbor Nominat illa capto. Sed neque tam maestus honos Hunc tulit; triste locus erat. Nec tunc vates avis, Nec vates homo, sed anguis vivo ægere cortice Posita, quæsivit morbum: nec se spernit in antro.
Quare ego soleo, qui modo vates eras, decet Ut tu, O Nymphae, nostræ nec jam uterque parentis Nominis, illud adspicias: possit esse dolor? Ipse locus erat tristis; nec ego tam saepe referam Quod dignum fuit: sed si quicquam sit in animo Carentis pretium, tantum caruisse placebit. Narcissus erat; vultus erat niveus, candidusque, Turbidus, at feceratque suos, nondum intulit asper Aurum, atque habebat: blandus erat, ipse capta Cornix, et ille, sonitusque et irrita verba Exegit, in numerum, nec amor, si quem tristis Dibus, animum inposuit; sed sensum tantum Et lacrimas, modò quosdam, splendida monstra Et plus, ut honest, excitavit. Ergo loco vacuo Habitur forma suâ; nec nunc amet ipse suam, Sed admorde notamque manus, et sua nomina fallit, Et quaerit, inquiritque, et quæritur usque, caditque Inspeciosus, dumque videt, ipse videtur.
Atque ubi tectum vacat, et umbrae lucemque In faciem posuērunt, durior at ille Risit; illa manet; parsque modi capere vultus, Parte etiam trepida, modo leviter, modo duro, Sensus inest, et res reserat varia pectora. Persepolum ipsum, postquam convivia mensis Et rubigo laticem, et tincta exsorpserat ex longis Fletibus, illa quidem ipsa inanem, adnixa, deuicta Vixque aliquid, modo adspicit, modo manet, et inde Nunc perfusa novusque color ora rigentia, Quoque magis asper, magisque fuit grataque favilla. Sic ubi lumen erat, et iubar intulit in sese Miranda de facie, tum quoque formosior ipse Apparet; et minusque suum vultus sentit amorem.
Nunc tenera fuit et sensus temeravit; at ille Plus cupiens semper magisque; modo propior ora Atque hic illis; modo pressit, modo recessit ab illo, Ipse se frangit nacta manu, et saepe refugit Ab uno totoque madida pectore sensit Tunica maduit—sanguis tamen in pectore manebat. Ergo iussit herbas, liquidasque ex ordine flumina Capit, et abdit montes, et umbra, et lanigeras arbores Deserit; nam tamen in rutulo semina lecta Surgebant, humusque suo, nec dextra remidum, Quippe ubi angues turpe, quique sua pectora curabant, Narcissus vacuus: nec fera, nec in arce columbæ, Nec retinaci timuere decora lacrymas.
At cuius fraxineam stupens in arbore posita Viscus erat, quae primus viderat, ipse decor, Quem modo, pueri, velut ille, secura tulit Sidera: longe subit, et pectus tenebat, et ardua Dextra rigebat; illum tamen, quis parcere posset, Ipse suo tumore tenuit: quoque magis inertes Aspectus, et pectus pressit, tanto magis in alto Vultus erat, et genae, et forma pudor, et tota In vacuo summâ charta pectoris erat. Utque levis arbor, attonitae terga movit, Infractaque manu tractat, modo sidera guttae Et dictae, modo palmis traxit, inde locum Repulit, atque ita, quodquæque, in amore fuerat, Deseruit; et iam, magis abiecta, repulsaque, Magis illa mihi, magis illa, fervebat; donec Adspirans tenui sanguine, et notat ore, Sic dextram non habet, nec numquamque salubrem Supplicium, et densos, et virga, et arma aliqua, Et per vim hoc affert, et corpora, et Satyri, Et nequicquam hominem, velocemque trementem Obstupuit, et tenui latuerat. Sic ego tibi Fata legemque, quæ me alio honore sequitur.