Περὶ τῆς τῶν ἡδονῶν θέας ἔτι διαλέγομαι, ὅπως ἂν μένει ἐνθέως τὸ τοῦ βίου τέλος· οὐ γὰρ ἅπαξ τὸν ἄνθρωπον ὄντα ἀγαθὸν λεγομένῳ, ἀλλὰ τὸν οἰκονομοῦντα τὸν βίον ἐνδόξως. καὶ τὸ μὲν περὶ τῶν ἠδονῶν τὸ καθόλου εἶδος ἐστὶν ἥσυχον καὶ ἀπαθὲς πρὸς τὸ νοεῖν· πολλὰ δὲ διὰ τὴν ὁμοιότητα τῆς λέξεως ἐννοοῦσιν αὐτὰ πολλοὶ.
ἀνάγκη δὲ τῶν ἡδονῶν λαβεῖν τίς ἐστιν ἡ φύσις, καὶ εἴπερ τὸ αὐτὸ τῷ ζῴῳ καὶ τῷ ἀνθρώπῳ· πολλοὶ γὰρ οὐκ ἀποφαίνονται τριβόμενοι πρὸς τὸ νοεῖν καθὰ τὰς ἡδονὰς ἔχειν. ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν ἐργασιῶν, ὅπου τὸ τέλος ψυχῆς, ἔοικε τὸ ἡδύ τι ἀπαραίτητον εἶναι τῇ φύσει· ἔχει γὰρ οὐκ ἐντελῶς τὰς αἰσθήσεις οἷον τὰ σώματα.
παραβαλλόμενον δὲ τὸν ἡδονῆς λόγον ὅτι τὸν ἔχοντα τὸ ἡδύ ἔχειν ἀνάγκη ποιεῖ τὰς κινήσεις, ἀλλὰ μὴν οὐ παντὶ χρόνῳ. οἷον τῷ βίῳ τὸ τέλος τὸ ἐντελεῖς, ἡδονὰ δὲ τοῖς ἐπιμείνουσιν ἐστὶν ὅπως ἂν ἡ φύσις τῆς ψυχῆς ἔχῃ, καὶ τὸ τὴν ἀρετὴν συνεχές ἔργον.
ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τῆς εὐδαιμονίας· εἴρηται ὅτι ἡ θεωρία ἡδονὴν τελείαν ἀποδιδοῖ· καὶ τοῦτο διὰ τὴν αὐτοτελῆ φύσιν αὐτῆς, ὅτι μὴν ἡ θεωρία καθ’ αὑτὴν ἡδέος ἔργον ἐστίν, καὶ ἐν τῷ ἐθεωρῆσθαι μακρότατον χρόνον οἰκεῖον.
εἰς τὸ δὲ ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ θεωρία ὑπερέχει τῶν ἄλλων βιοτήτων, ἀναφέρει τὰς φυσικὰς ῥίζας· οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι βίοι ἐνέργειαι πρὸς τὸ ἔξω, ἡ δὲ θεωρία πρὸς τὰ νοήματα· οὕτω δὴ ἡλευθερότερον καὶ αὐτάρκες.
ἐνταῦθα δὲ ἡ ψυχὴ τὸν ἔρωτα εἰς τὰ πράγματα τοῦ νοὸς ἔχει, ὥστε καὶ τὸ ἡδυτικὸν τοῦ θεάσασθαι τῷ λογικῷ προσήκει· ἀφ’ οὗ ἡ θεωρία οὐκέτι ἡδέα διὰ ἀνάγκας ἔχει, ἀλλὰ διὰ τὴν αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν.
καὶ γὰρ εἰπεῖν ὅτι ἡ θεωρία ἔχει τὸν ἀεὶ χρόνον καὶ τὸν αὐτόρρυθμον, οὕτω ποιεῖ τὴν ψυχὴν ἡδονῆς μετ’ ἐνστάσεως. συνεπῶς δὲ τὰ ἀγαθὰ τῷ νοητῷ καὶ τῇ θεωρίᾳ προσήκει· οὐ γὰρ ἔστι τυχαία ἡ εὐφροσύνη τῶν θεωρημάτων.
ἔτι δὲ καὶ περὶ τῆς φιλίας συναναμιγνύεται ἡ θεωρία· ἡ φίλια γὰρ φίλῳ τῷ συννοοῦντι δεῖ ἢ τῷ συγγενικῷ, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ τὸν βίον τὸν ἀρίστον συνάγειν, ἵνα τὸ θεωρεῖν μετὰ ἑτέρων γένῃ.
οὐ μὴν ὡς ἀτελῆς λέγω τὸν βίον τὸν πρακτικόν· καὶ οὗτοι πολλὰ τῶν ἀρετῶν ἔχουσιν, ἀλλὰ ἡ θεωρία πλεῖον συμπληροῖ τὸν ἄνθρωπον, ὡς ζωῆς τέλος τῆς ψυχῆς. διὸ καὶ τὰς περισσοτέρας ἀρετὰς ὑπηρετεῖ.
τέλος δὲ ἐπισημαίνω, ὅτι ἡ θεωρία ἡδονὴν τελείαν προσφέρει καὶ εὐδόκιμον βίον, καὶ διὰ τοῦτο ἡ εὐδαιμονία ἔξεστιν ἐν τῇ θεωρίᾳ πλεῖστον ὑπάρχειν. οὕτως ἡ θεωρητικὴ ἐνέργεια ὑπερβαίνει τὰς ἄλλας.