Tu vero adulescens stupendum ac mirum mihi visus es, quod non modo arbitratus es, quaeso, mihi primum (quare id factum sit nescio) plurimum esse honori, sed etiam curavisti subinde dicere, quodammodo constanter, quid ego adsentiar ad illa, quae facta sunt. mihi autem adulescentia mea propter eandem praeterea besse nimis defuit, quod me fatigare non possum modo et spiritus teneri et mens item et corporis vigor infirmus erat; si ergo subvenire mihi potuisset, neque me domum retinere neque me arcere potuisset.
Erat, ut tibi dixi, in Misenum; pater meus in Recta navem habebat; quo cum sollemne ad baias fervens missa esset, et ego reliqua urbe, ut solebat, maturus profectus sum. erat ille momento Misenum, et celeritate animum ad me convertit, ut privatae cuisuque rapiunt. ego cum... at ille tantum habebat vitam me admodum hortatum, ut dicere vellem puerilem me animum, et quamquam non adulescens tamen, me tamen ex animi impetu rem longius detrahere volui.
Quae cum ita sint, venit ad me ab eo quod erat et misso litterae: 'Ad me, si tecum fieri potest, veni' in paucis. verba illa, quae praeclarum opus est, ita breviter memoravi, ut ille, qui minus fortem se ostenderit, in tanto timore non est, omnia quae viderat me docuissent; ita autem fuit, ut auribus ipsis ad me missis non satis esset, sed ut videam, quod magis magnum erat, quaerere volebam.
Egredi me volui; sed cum pater meus ad me pervenisset, 'quid ais?' inquit; 'cur nostras non perferimus?' respondi 'cur tu? id est: ut me adolescentem, potius quam te quod tibi honestum est, domum retineam.' ille 'si cupis' inquit 'si moveris, accipe;' et statim paravit idem tempus, ut ego, cum desiderio magno affectus, non potui recedere; sed tamen ipsi saepe commodius esse videbatur, ut, si quid opus foret, ab eo potius rem confici quam a me metu, idque ut suadere voluit, tamen ipse se non abducere potuisse; 'nam' inquit 'mare non tuum est, ut possis in eo agere; nec, si feceris, in spem salutis reies; at habes navem, et in ea bono flagito consiste.' ego rescripsi: 'est ei actum non meo iudicio, sed eiusmodi, ut si me voluisses, domum retineres; nunc vero, cum a te sum actus, nil meae consilii restat nisi me ipsum subducere.'
Interim, dum haec aguntur, conspeximus solem rubescentem, idque mirum erat; tum, postea, nubes horrenda ac repente obortarum, similis montis bigae, quae in parietibus tecti erant, vidimus. ingens autem, ut videbatur, et sine motu, et horribili coloris non ita ut solet, sed atra atque una multo coniuncta. pater meus statim in navem descendit; equidem nos hortatus est ut de optimum consilium caperemus. naves quoad ibi essent, multi captus metu festinabant non modico, quasi id quod viderent suum quoque facturum, et mare revertebatur.
Quod postea accidit, scio; non enim dubito quin illud te, cui epistulam scribo, polliceare, ut videres; sed sit satis si velim tibi id describere, quod vidi. mare in statione erat, modo procul iubar, modo modoque flexum; nam ceterum, cum valde ferebatur, ventus nulla res erat; sed densissima et opaca nubes hinc inde unda in altum fulminabat. et cum primum lapilli inciderent, neque multi essent, sed breviter, nos gavisus, quia non gravia videbantur, rursus quippe sublevati, quasi nulla metueremus; sed repente creverunt, et non iam tantum lapilli, sed saxa maxima et fragmina, quasi cornua, tecta disrumpunt; illa quidem procul intuentibus magis timebantur, quam viderentur, sed magis tamen augebant formidine pavor.
Erat ibi iuvenis quidam, proprie ingenuus, singularis fortis, quem ego, cum primum in natando iuvenem conspexissem, in primis laudare coepi; remque gerebat cum summa constantia et patientia. is per tria aut quattuor horas ope suarum manuum et pedum cum celeritate continebat et ad modum navis laxabat; at ille (pater meus) omni nocte ac die navem curabat, ne fluctus navem vel ad laborem vel ad periculum derelinquerent. minora corpora et pueri saepe in pectore portabantur, ut qui Latinis nominibus nuncupabantur, et animae incolumem non sine multo periculo continentur.
Postea cum veritus essemus quo altius descendere deberemus, ad vicos et domos poscebamus ut auxilium ferretur; sed illuc neque introitus erat neque quicquam praesens. surgebant enim saxa, et ventus erat tam ferox ut nihil firmae pars aderat; homines ad terram deferebantur, et aliqui genua ad boves iacerent; alii, qui fortiter et stabili animo erant, navem retinebant. ego autem sum ipse adhuc memor, quomodo nocens erat hic casus, et manus meas vertere in eam partem, ut aliquantulum arcem facerem. sed quoniam tecta ceciderant et eversa erant, pericula omnia erant aperta.
Denique cum nihil iam restaret, nisi aut perire aut fugere, et urbs mea, nunc lacerata et quasi in fumo, quem totiens emiserat, palam apparebat, pater meus me ad se levavit et me interfecit; non, ut putes, percussis manibus aut ictibus; sed cum ipse quoque mihi similis esset, tenebris coeperunt obstipescere; et tum primum meum periculum intellexi. et cum paucis iam gradibus desilire vellem, repente aquae fluctus, quasi monstrum immanissimum, cum fragore et mota terra, nos circumfudit; illa quoque exire nugue, ut quid fieri deberet, dubitati sunt.
Quod factum est postea, mihi denique totum restat, sed non adverti me tanto periculo nec potui; iterumque transiit dies et ego ipse, natus in casu, tendebam usque ad sidera. mirum in modum tamen licet esse, ut animi mei vis, quae mihi erat, in eo tantum non defecit; et si quis, qui audiat, tam multa viderit, non est mirum si torsum et vix; eadem enim ratio est, quam ille vir illustris, quem amas, venerunt res inspicientes, sed tamen in eadem nocte caritas apud nos mansit.