Quid tantum insano iuvat indulgere dolore? Phoebus volentem promitte: veniam et sublite leonem; nunc age, o nate, cape fugam: te si qua movet pietas, impelle animi; non haec sine numine divum eveniunt. Nec te noster ille rogabit, et numina parva, nec me retineba, sed iussa superis implens pariter natosque requrens, dixit: 'Nate, misera est haec tam diris tecta feris; tantum in vitas, quanta manus! Ferre tamen hoc, fas est, et videor magni velle levare dolorem.'
Tum Iovis monitis ita adfata Est: 'Audio et exiguo sum de corde, puer: sed mecum tamen haec erit ipsa praecepta: accipe fata, genitorque requiritur; subeundis his illis feceris; stant leges.' Sic ait, et dextra prehensum longaevum consolatur voce: 'Accipe haec,' ait, 'et mediis inrita murmura ventis; semper aderit Fortunae sinistram dextra tua.'
Dixerat; et tacito raptatus corpore Dido, in dubio hac saltem spe necedit. At pater Aeneas, fida per umbras, noctemque dieque in lucem, iter exaequat, scopulos et flumina transit. Quae prima exordio, fameque, dolisque, fessus, cum magno adfatur amens, 'Heu, miserande puer, si qua mihi causas restiterant,' inquit, 'cur non adfuisse meis? Cur cecidere manes?'
Iamque rursus adfata est: 'Non salva fides, nec vota valent; iam fata peritura tenent. Sed veni, Aenea, haec meritis; te moritura matres, magisque repulsa Latii; diva caput moenia condet. Nunc age, tuo pede, tuque oculos intende, et primum Elysios intende recessus.'
Deducitque locum 'Inferis' nomine dictum: 'Hic, nati, morientibus apta, pio sunt limina; hic magis, hic manes, et locus est sacer atque quietus. Primus adit, et manes, et, ubi fatales ardentes, consiliumque daturus Anchisen, flexit via terras placidas.'
Per faucibus Orci vigiles acutaeque canes custodiebant, terrorque locus; cernitur Styx atra, et palus infamis, undaeque doloris. Hic Furiae, his Lethe lacus, et regna tristia, nec iam spes quatit pectora luminis. Aeneas tum vero, paventibus aether, manes ora tenet, dextraque premit sacrum caput, aditque comitesque secum trahit, quae via fert.
Ibat et quidquid in Danai, quidque sub orbe fuit, spectabat; quaedam horrida, quaedam spem fomentantia, et cuncta legens, 'Hunc locus est, hic.' dixit 'profixa meliorum.' At pater, 'Aspice, fili, quid sit istud, ecce venit, Anchises, modo'; et magno voce refert, 'Heu, quid vehemens in nobis est cura?'
Tum subito effulserunt lumina caelitum: rigidi manes, et truncus albusque senis imago. 'Parce,' inquit, 'piis animis, et pone luctus; ecce mihi pectus discernebat: hic fuerat vir, magnus animo, cui fata dabant. Sequere me, nate, et haec digne memora.'
Anchises ostendit fato Romanos, moenia, opera et nova regna; et 'Aspice' ait 'magnos populos, fataque futuras: hic moenia condent, hic condent imperia, armaque; haec tibi Roma, haec sunt Romanae catervae.' Tumque iterum: 'Haec sunt illic, huc invitat, huc praeterit; specta et fruere.'
Sic progressus est per multa, visus et mens immota; venasque tenebat maestus, sed pectus audebat. Quodcumqueque pater ostendit, Aeneas accipit; tum demum laxata est animis: ad terram redit, et lucem primus tangit auras, spemque colit, et facta viri memoria manet.