Πάντων οὖν τῶν πραγμάτων τὸ ἔσχατον καὶ σαφὲς ἐφίεται καὶ ἡ θέσις τοῦ ἀγαθοῦ· διὸ καὶ ἡ πράξις καὶ ἡ θεωρία καὶ πᾶσαι αἱ τέχναι τελεσφοροῦσιν ἕνεκεν τινος ὃ ὀνομάζομεν τέλος· οἷόν τε ἐπὶ τεχνῶν ἔργα, ἐπὶ ἰατρείας ὑγιείαν, ἐπὶ ῥητορικῆς πειθώς. Διὸ δεῖ καὶ περὶ τῶν ἀγαθῶν ἀναζητεῖν τί ἐστί· ὅπερ ἐστὶν ἡ εὐδαιμονία, ἡ ἀρχὴ ἐν ἡμῖν ὡς ἀπώτατον τέλος.
Τὸ γὰρ ἀγαθὸν ἀκολουθεῖ τῷ ζητουμένῳ καὶ τὸ προθέντες ἔσχατον ὀνομάζεται, ὥστε τὸ αὐτὸ ἐστὶ πᾶσιν. Πολλὰ οἱ ἄνθρωποι ἡγούνται τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ ἔτι περὶ τούτων ἀντιλέγουσιν· ἐπὶ τούτῳ δὲ τὸ καθολικώτατον ἔσται ὅπερ αὐτὸς ὁ βίος ἀναζητεῖ· ὅμως ἡ εὐδαιμονία καὶ τέλος τῶν πράξεων φαίνεται, οὐκ ὑπὸ ἔξωθεν ὥσπερ τι πλοῦτος ἢ τι τυχεῖν, ἀλλὰ ἀρετῆς ἐνεργείᾳ.
Διὸ καὶ οἱ πολλοὶ τὴν εὐδαιμονίαν ὑπολαμβάνουσιν εἶναι τὴν μέθεξιν τῶν ἀγαθῶν τῶν ὑλικών, πλούτου, δόξης, χαρᾶς· οἱ δ᾽ ἐπιτήδειοι τὴν θεωρίαν. Ὅμως ἡ εὐδαιμονία φαίνεται ἔργον ψυχῆς σύμμετρον πρὸς ἀρετήν, ἡδονὴν ἀνάλογον ἔχουσαν, οὐχ ἅπασιν ὡστε τὸ πολὺ ἢ τὸ πολλαπλάσιον ὡς εἶναι τὸ αριστεῖον.
Πρῶτον μὲν οὖν δεῖ ἐννοῆσαι τίνα τὴν ψυχὴν λέγω· ἡ γὰρ ψυχὴ διαιρεῖται ἐν μέρη πολλὰ, ἐν ὅλῳ τε καὶ ἔργῳ· οἵην δὲ ἡ ψυχὴ τὸ ἔργον ἔχει, τοῦτό ἐσται τὸ εὐδαιμονικὸν. Εἰ γὰρ τὸ ἀγαθὸν τῶν ἀνθρώπων ἔργον τι τῆς ψυχῆς, δεῖ τὸ εὐδαιμονικὸν ἔργον ὑμῖν ἀρετῆς εἶναι.
Ἔστι δὲ τὰ τῆς ψυχῆς ἔργα δύο: ἑνὸς ἐκ τῶν λογιστικῶν, ἑτέρου ἐκ τῶν ἄλογον· ἡ δὲ ἀρετὴ λέγεται ἑκάστης ὡς σὺν ἔργῳ· ἡ μὲν ἀρετὴ τοῦ λογιστικοῦ νουνῶν, ἡ δὲ τοῦ ἀλογιστοῦ παθημάτων ἐπιμέλεια. ἄρα οὖν εἰ τὸ εὐδαιμονικὸν ἔργον ὑπάρχει τῆς ψυχῆς, καταφάσεται τὴν ἀρετὴν σχεδὸν πᾶσαν.
Ἔτι λέγεται ἡ θεωρητικὴ ἐνέργεια τῷ αὐτῷ ὡς τὸ θεωρεῖν· τοῦτο δὲ μᾶλλον ὡς τέλειον τῆς ψυχῆς εἶναι δοκεῖ· ἡ γὰρ θεωρία ἐνέργεια λόγου καὶ νοὸς, ἀκίνητος καὶ ἑαυτῆς ἀρετὴν ἀπαιτοῦσα. Ὅθεν ἡ εὐδαιμονία πάλιν ἂν θεωρητικὴν ζωὴν ὑπολάβοιτο, διὰ τὸ πρᾶγμα τοῦ θεωρεῖν ὡς κρείττονος.
Καὶ γὰρ ἡδονὴ τῇ θεωρίᾳ ἑφίσταται, ἐπεὶ καὶ αὐτὴν ἡ θεωρία συνεπάγεται· οὐ γὰρ ἄλλα ἡδονὰς τοῖς ἔργοις ἐπιδίδωσιν ὥσπερ τῇ θεωρίᾳ· ἀλλὰ καὶ τὸ περιεχόμενον τῆς θεωρίας ὡς ἀπείρων ἔχει χάριν, ἥτις μόνη προσιόντως ἀναπαύει τὴν ψυχὴν.
Πρὸς τούτοις ἡ θεωρία προτιμάται ὥστε ἔχουσα τὴν αὐτοτελείαν· οὐ γὰρ ἔχει ἀνάγκην ἔξωθεν βοηθημάτων ὡς τὰ πολιτικὰ καὶ τὰ πρακτικὰ, ἀλλὰ ἔχει ἐν ἑαυτῇ τὸ τέλος. Διὸ ἡ θεωρία ἐστὶν ἡ εὐδαιμονία καλλίστη, εἰ καὶ πλουσίη ἐστὶ τῶν ἀνθρώπων.
Τέλος δὲ εὔλογον ὅτι τὸ θεωρητικὸν ἔργον συμφιλοσοφεῖ τῇ θεϊκῇ φύσει· ὅτι γὰρ τὸ θεῖον ἀκίνητον καὶ νοῦς, ὅμοιον ἐστὶν ἡ θεωρία· ὅθεν ὁ βίος τῶν φιλοσόφων ἐπὶ τὸ θεῖον ὁμοιότερος, καὶ διὰ τοῦτο ἀρίστην εὐδαιμονίαν ἔχει.