Cum me rogitas quare tibi scribam, audi: in multis tuis epistulis hoc vidi: semper adsumis tempus in posterum. quibusdam in adulescentia hoc accidit; in eo errore valent maxime qui in otio sunt: statim cum tempus est, diem posteriorem appetunt. quid? certe dicis te incipere velle, quando primum vacabis. sed quando primum vacabis? quoties libitum est? numquam. cum enim aliquid statueris, tum ille dies est futurus captus, quo statueris. fallunt nos et rei veritas et ratio: re vera nemo umquam habitavit diem, id est tempus quod nobis promittitur. id quod principem rerum, idque nobis propterea in memoriam revocandum est, quod nemo scit utrum maneat. ratio etiam fallit: hoc enim idem est quod omnis diligentia desiderat, ut res, quae haberi non potest, cupiantur; neque enim, ut cras liqeerit, rogare oportet ut adveniat. et tunc illud suberit: stulta cogitatio, prima mora est, et postea veniet aliae; quemadmodum in navigio fluctus incipit: si primus superatus sit, ceteri mitigantur. sic initium est magnus hostis; nemo enim potest sine mora in promptu esse.
Quare mihi consilium placet huiusmodi: ne moreris a principio. quanquam id quod te retinet paucis ponendum est: habes enim quasi patientiam praecepti, non inertiam. abstine a morando, et adhibe operam: et si non vales incipere magnum, tibi quidem satis est aliquid simile: parvam facito rationem, parva consilia pone; sed ne inani morae spem adferas. si bis die te rogaveris ne opprimes vitas, iam diutius moraberis. si quid agendum est, age nunc. neque enim morandi disciplina utilis est, sed actionis. qui expectat, ille non habet, qui agens habet. porro saepe adeo nos torpentes invenio, ut non modo id quod facere volumus differamus, sed etiam id quod nobis utile est, aut id quod saluberrimum, vel maxime id quod necessarium est. multum est ferae hominum moros, ut tempus in posterum proicere videantur: atqui nulla dies vita est, sed pars vitae.
Quid ergo? an secundae res spernendae sunt? neque id dico. sed est aliud quod institueris: ut esse te vivum censes, diiudicari te oportet. alioqui militia est adulescentiae: si tempus in posterum esse vis, aut vitare aliquid volo aut festinare. nam si feras, cur ante discessum suum studeas? si autem pacto victoriam petis, nunc pete; nam qui post tempore expectat, saepe nullam invenit. inscrutabilis est ars procrastinationis; omnis enim dies in posterum fertur. et tamen nihil est magis scenam fallacis promissorum quam vita hominis: quotiens enim dicunt se posthac melius habituri esse! ignosce homini, et ipse te confundit.
Attamen quod te maxime retinet non est exemplum temporis, sed vitiorum: currus quosdam suis pascuis submittunt summae quietis. male igitur agit homo qui ambitiose rerum futurorum spes agit. noli putare te intellegere tempus, quandoquidem te ipsum ignoras. utinam enim educaremus vitam recte! nemo enim potest recte vivere, nisi ei natura firma sit; nemo potest equidem recte vivere, nisi eius animus firmus sit. et tamen saepius evenit, ut adulescens male institutus, cum ipse se bonum intellegit, invenitur pessimus. quid est ergo quod nos retinet? fugae in animo radices sunt; nam si id quod habes tibi par est, numquam optabis plus; sed si in plus desiderio consisteris, semper sub imperio eris.
Quare igitur primo iubeo: age; iubeo te non in posterum sperare. nam saepe videbis te adulescentem esse: nunc te agere certum est. sero est, qui statim non incipit. noli ab eo, qui citissime vivit, discedere. accipe auctoritatem anni cui proprium est tempus suum; si quid in dies agere vis, nisi te cogat necessitas, carpe diem. primum est igitur statuere: quid est quod ex animo agis? age, quo modo existimas te vivere? quibus rebus utaris? quis te deceret? nonne diu fueras satis instructus ad ordinandum iter vitae? cur ergo nondum incipis? quare expectas tempus quod numquam aderit? quare diligentiam parvam et modestam non assumis? nemo enim a principio totum oneratur, sed primo suspenditur, deinde cum levis pondus feratur, acriter incipit.
Hoc te hortor, Lucili: age, et ne sis piger. adtende te ipse et diligenter considera quid agas. ne putes te diu habiturum esse, quia etiam si longam vitam habueris, multo longius habiturum te arbitrare. breviter igitur: noli expectare, noli morari, noli differre quae agi debent. accipe hoc primum: vitae miserationem avertere; et finge te esse in ultimam partem vitae: quis enim tam stultus est ut remedium aetatis in posterum ponat? igitur sume consilium, age cotidie, et particulam partis vitae proinde ut totam vitam habeto.