Νῦν δὲ ἔγωγ᾿ ἔσομαι τοῖς πρὸ ὑμῶν ἀναγγελλών· γὰρ ἂν ἐθέλω, ὦ Σώκρατες, λέγειν ὅτι καὶ ἡ ὑμετέρα μὲν ψυχὴ πρὸς τὸν αὐτὸν τρόπον χρήσεται τῇ πολιτείᾳ ἣν ἡμεῖς ὀνομάζομεν· καὶ περὶ ἡδονῶν τε καὶ τιμῶν ἂν ἔλεγον ὅσα εἶπον· ἐπεὶ δὴ οἷοί τε εἰμὲν ὑποθεῖναι τὸν λόγον, ἀλλ᾿ νῦν εἴπερ σοι δοκεῖ, ἀκούσωμεν ἐπιεικέστερον.
Ἔστω δὴ τῇψυχῇ ἡμῶν ὅτι αἰσθητήριον τι τῶν πρῶτον, ἐν ᾧ φέρει τὰς ἀναμνήσεις· εἶτα νοῦς, ὃς ἐπιχειρεῖ τῇ αἰσθήσει ακροάσασθαι, καὶ οἷά τε ἔστιν ἀνακρίνειν. Ἀλλά πως, λέγω, τοιοῦτον τινὰ εἴδωλον ἐνὶ σπηλαίῳ ὑπάρχειν, καὶ ἄνθρωποι ἀπὸ τῆς παιδίας ἐκεῖ δεδεμένοι, ὤτε ἡμᾶς ἔτι ἐστὶν ὁρᾶν.
Ἐκεῖνοι οἱ δεδεμένοι ἐν τῷ σπηλαίῳ κραττοῦσιν ἐπὶ τοῦ μυχέος, τὸ πρόσωπον ἐπὶ τῷ τοίχῳ τεθέναι, ἵνα μὴ παρεκτρέπων βλέπωσιν τὰ πίσω· καὶ φῶς ἔχοντες πυρός ὀπὸς ἔστω πίσσωθεν ὑπό τινος ὑψηλῆς ἀκοσμίας· καὶ ἀνθρώπων διερχομένων ᾧ τρόποις σκιὰς τὰ ἐμπροσθέν· ταῦτα ὁρῶσι καὶ τούτων ἐπαινέουσιν οὐδαμοῦ ἔτι τὸ ἀληθὲς εἶναι.
Καὶ ἄνθρωπος τις, ἀνθρωποῦ ἀπελθὼν ἄλλος, εἴδωλα πρὸς τὸν τοῖον ἴδιον αὐτῶν λόγον, ὥστε τὰν ἑκάστου θέσιν κρείττονος ἐπιδεικνύναι. Οἷα δ᾽ οἱ φυλάκτην ἀκούοντες, οὐκ ἂν ἔτι ἔλεγον ὅτι ὅσα βλέπομεν ἐστὶ τὰ ἀληθινά· ἀλλ᾿ ἐπ᾽ ἐκείνοις ἐννοοῦσιν.
Ἔστω δέ, ἔγωγε, τις τοὺς δεδεμένους λύων τῶν δεσμῶν, καὶ ἄνθρωπον ἀναγκάσαν ἀναστῆναι καὶ τὰ πρὸς τὸ φῶς ἀναβλέψαι· ὅταν δ᾽ ἀνάβηται, ὅτι πρῶτα ὀδύνην ἔσται, καὶ ὄμμασιν ἐνοχλεῖ τὸ φῶς· καὶ εἰ θέλων ἐπανιέναι ταχὺ πρὸς τὰ σκιαγράφματα, τὸ μᾶλλον ἐθέλει· ὥστε ἐκεῖνοι ἂν λέγοιεν ὅτι ἀπατεῶς ἔχει.
Ἔπειτα ἐὰν αὐτῷ ἡ ψυχὴ προσαρμόζοιτο πρὸς τὰ ἀληθῆ, καὶ ἀνεβλέψαι ἕνεκα τῆς ἀληθείας, εἴη δὴ τὸ ὄψιον μέγα, ὀρθῶς ὑπολαμβάνεται ὅτι ἐκεῖνος ἂν εἴη ὁ ἀληθῶς ἰδὼν· καὶ εἰς τὰ τοῦ ἡλίου ἀναβλέψας, ὅτι τὰ πάντα σαφεῖς ἐκεῖνοί ἂν ἐπιγνοίεν.
Καὶ ἐὰν ὑποχρεωθῇ πάλιν εἰς τὸ σπήλαιον ὑπισχνούμενος τοῖς ἔχουσιν ἐκεῖ καὶ τὰ ἐκεῖνων ἐμφανές, ὑπ᾽ ἀπώθεσιν τῶν πολλῶν ἂν φονευθεὶς ἀπογενήσεται· οὕτως γὰρ ἡ φύσις ἡμῶν ἔχει· οὐ δύνανται πολλοί ἐκείνων μεταχειρίζεσθαι τὸ καλὸν καὶ τὸ φωτεινὸν.
Τοῦτο οὖν εἴπομεν, ὦ Γλαυκῶν, ὅτι ἡ παιδεία οὐκ ἐστὶν ἄλλο ἢ ἀνατροφή, ἡ βελτίωσις τῆς ψυχῆς, ἵνα ὁ ἄνθρωπος ἀληθῶς ὁρᾷ καὶ ἐπιθυμῇ τὸν ἀγαθόν. Τοῖς δὲ πολιτικοῖς τοῖς καλῶς ἔχουσι δεῖ γνῶναι τοῦτο, ὅπως μὴ τὰς ψυχὰς τὰς ὄπισθεν ἄλλων αἰσθήσεων ἀφίησιν.