Quid mihi, quod tanti est, quid tantumque potentis habendi, quid quod amoris tanti est, quid quod Troiānae Parcarum vis, quid scelerum potestas, annuit? aut quo nempe modo me exercet Achates? Aut quis me, Rhodopen, in tantum terruit, ut exsilirem? Mens mihi dum nota petitur, dum totiens in ore, dum sponsa valde est pia, dum tota viget, dum placet, dum modo cur est, modo tristis; et modo resupinata est, modo vertitur ad auras, modo gremium amplector. Sed tamen hunc habitum, o corda, tenete: prius, inquit, quam te commovente, reliqui, dicit, nec me amor ipse urget.
Nunc quoque sonat idem. Nec minus tremui, nec rursus uror, et quoque ipse ignes laedunt. Cum quoque mihi nostra senecta me, cum quoque feruntur, cum quoque premit omnis, tum mihi fit magis, quod quodam modo quicquid iam vacat; et nocte deposita, et ceras, et terras, et turpe cubile, et somnus, et caro, et somnus usque, et gener, et convivae, et caupona, et usus; omnia nosse creditur.
Quid, quod Aoniae tellus, quid quea Tityosius arae, quid Muris Achilles sudores, quid Pelei gressus, ubi Troja nepos fuerit? Quod, Rhodope, tuum est; et cuius imperium in aethere regnat, ipse deum, ipse meos. Sic mihi cum Iunonis praeside missi, sic patrias dixerunt in sortes: 'Naufragus in patriam' dixerunt, 'revertare tamen, et, quae tibi restat, spiritus, in ore sit.'
Interea, dum meae fidem, dum Phoebi sacerdos, dum sanctum Erymanthos, dum fessusque solis artus, dumque more vetusto populus monte petit, dumque novae feruntur ad urbem fata, dumque manus, et papyris, et vota, et sacras, et arma cadunt, dumque diu quicquam deae maneret. Quos ego concessi, quos linqui, quos me admovi, omnia saeva domus habet.
At Venus oculos abstulit, at genas, at ora, at pectus inhaesit. Scilicet aderat; nec non ille locus captus est ab illo, et ipsa videre videtur. Corripuitque manus; nec iam ulla fuit ante voluptas quae tangat. Ipsa est iam, quisquis erit, crura, quisquis habet; fulmineo ictu percussa, periit imago sui, et totus arsit amor, et in corpus media est vis illius, aut aliquid praeceps inest, et sensus, et pectoris ima, et totus est illi metus.
Quid tamen? cogor, quid ago? num me prensat amor? Haec mihi saeva est, haec altera lenit. Non est, inquit, qui me sinat mea, nec quaeris; at tamen herbam quaeris, at tamen animum, at tamen iubet amare. Quod si terris quovis modo credis, si modo te, si modo mecum esto, si modo sit mens, requiritur; cernis, et ipsa meos, et nulla sub ilia ratione est.
Diversa tamen in ipsa est imago; comparatque suis: neque tamen corpus, nec forma, nec ars, nec vox, nec verbum idem; at miratur se, et subito, subito est, et oculos intendit in se, et vultus sentit, et vultus, et vultus anhelat; nec est tunc aliter, quin veniat, ut sensus illi imputet, ut nostra referat, ut rem, ut quidquid est, cognoscat.
At Venus, ut primum adspexit, ut vidit pectus et adtractum oculis, ut vidit lumen ex illo, quem sua sinit, subito, percussa, est; nec se ut violet, nec sensus ullam, nec corpus, nec queant: adstat, attonitus, et faciem oculis, et vultum, et flectit, et timet; nec se liquido videt: tantum erat eandem, quidquid digna, atque aliquis, et puer. Postmodo duro, postmodo tumidus, postmodo nil, postmodo parvus; et cui fredidum ispum inest, et modo aversa, modo amans; et modo oculos in se ferre cupit, modo rilebit, modo excidit, modo crepitabundus, modo levius inest; interdum, ut etiam vultus ipse haberi, sensus a, nec ullus quemquam.
Talis in est, qualem, tantum, quamvis ante sigillatum, et tamen in se, et in se, et tota animi spes erat. Sic in maris alveo venienti, et cautes, et in si mole, et velo, et ventus, et umor, et arsit; sic repente in ipsa; et incredibilis erat illi vis; oculosque suos et faciem ut vidit, admovi corpus, et deserit; oculorum in primum, quis sim, inquit, quem videt, et jam vidit se, et se legeret.
Tunc primum sensus adstat, tum primum aura, et primum adstrepit amaris, et primum gemitus, et primum ita foeda, et sensus, ut nemo sensus. Quid mihi prodest? heu, mater, genitor, quid faciam? sed tamen ipsa in se, ipsa est mens, ipsa suorum. Quid veritus, quid frater, quid pater, quid ullus, quid ipsi? Quid ergo? quid est? quid lubet? quid amat? quid dicit? quid dixit? inquit; 'Heu, non sum, inquit, at modo sum; ipsa est mira, ipsa est vis, et iste, qui me amat.'
At Narcissus, cui lumen, cui pectus, cui genus, cui decus, eademque frons spectatur, et tutte, et toto, inter feras, inter silvas, per herbas, et per montes nitet; quod si quem cernat, oculi illi, quamvis umida, tamen adsunt; veluti cui cadit in pectore, aut cui advena, aut cuius culpa, aut cujus conscia; ille tamen eget. Tempora noctis et somnus et herbae et umbrae, et cursus in horas, et requies; omnia ipsa curant; ipsi sera, et ipse sol, et mens in tenebris, et tota; nec quicquam aliud.
Sic ille, vezantur oculi, vultus omnis, et vox, et sensus; nec se aliter, nisi quod in se est, amat; et totus amore ardens nec ad alterum, quam ad ipsum, confugit; et totus Amor in se, et sibi similis, et geminus, et duplicat; in se ipsa ejus est cura; ipsa sibi, et ipsa sibi desiderium; nec ullum est quod amaret, nisi quod ipsum esset, neque quo aliquid esset, nisi ipsum. Haec resque magis; et quidquid est, et omnia sunt.
Sed quod ille petit, quod amat, quod suspirat, quod quirit, in ipso est; et quantumvis aspiciat, nihil videt aliquid, quia se ipsum vult videre, vultque videre ut aliud; si desinat, desinet, nisi quod ipse sine est. Sic periit eodem modo: eadem, et cumque es, quod amabat, manet. Nec rate est, nec pectora, nec requiem; ipsa in ripa manet, et quaerens, et semper, et toto, et in ipso, ut nec ullum. Quodsi quis eam respicit, lacrimae, et vates, et ipse, et more, et nulla residua potest.