Quoniam ad te, Domine, loquor, exaudi, ut et meminerim; quo enim me flectere possum nisi eo cui conversus sum? aut ubi mea memoria restituet me, nisi in te, in cuius manu sunt nostrae memoriae? siquidem tu me amplius memoria commemoras quam ego ipse memini. quid ergo melius me paenitet iam tunc, cum peccavi, quam ut meminerim, cum peccatum est, quae factus sum? illa enim poena, quae tunc erat, perduravit in diversa et durat usque ad hunc diem, si quidem in te remissio est, et in landran eius, qui te deprecat, nec quidquam restat, nisi meminisse peccati, et dolor propter ipsum memoriam; et haec quidem non deficiunt, donec illud sit, quod vel omnis poena tollit, vel omnis mali minima. hoc autem non est nisi cognitio boni quod paenitentiam facit: id est, cognitio eius, cui culpa offendit.
Memini enim me paulum fuisse pupillum, et iam primos amoris nostri sensus in iuventa sentire, cum me in amore peccandi habebam absconditum; et ego, audiente, lacrimante, bonum videbam quod in amore habebatur, et tamen eamdem delectationem ego in peccato quaerebam. quidnam dubitasi, nisi quis deus? iste enim sumptim in pictura significabatur, et scilicet in cera; omne ergo quod tunc factum est, in tabula delineabatur. sed hoc est quam multi pericula habent, quando quae videntur, ad imitationem deturbentur; videbant enim me tauris et iumentis feris, in prole adhuc, et, quod enim est ipsius prostitutionis venia, nimis cum voluptate excogitabant id, quod egerant; neque enim desiderabant esse, quod viderunt: at ego, quod videram, cupiebam habere, nec magis quia ipse mihi placuerat, quam quia delectabatur me videre quod volebat habere. quid enim? viri erant in cuius conpile antebantur impetus, et quasi marito jugi, et tamen nihil inde ipsis dicetur; pueri erant et virgines, non tantum corpora, sed etiam voces et lalia, quicquid ad concupiscentiam pertinet, per quae delectatio est, quae etiam in illis, quod modo dixeram, exspectationem exoravit.
At illa tempestate, quando illae tenerae aetates me tenerunt, nec tamen ad recte vivendum fluxerunt, habui cum amicis et intermixtus eram, quae quoque in illis erant malitiae, sed et ego eram verecundus, ut instructor ad peccandum: quoniam illi me adhibebant, et ego quidem secunde imitabar. non enim eram ipse primus et auctor, sed magis receptaculum. et cum quidam ille pueris, qui erat plurimum comederat et berbat, (ita enim dicebant,) legeretur: ille quidem puer, quasi minimum aliquid, praeire videbatur; quod non habebam ipse, inchoabam prodesse; sic enim efficitur, ut in forma corruptae voluntatis aliorum, quasi exemplum, quod primum fuit, ex eius et aliorum imitatione ungulat. ergo peccavi cum amicis meis in furto poma; et haec erat huius mutuae societatis auctoritas: nam amabantur illa, nec tam ea amabantur, ut ipsae utilitati essent, quam ut ipsae delectationi; sed nequaquam ad hoc, quod ferebat, propter illud quod illis placebat. et cum alii sic fecerunt, et ego adhuc teneor, coeperunt me ducere et excitare in eorum scelus.
Quid? ferre, nec tamen ad utilitatem quaestui, sed delectationis ergo, sine scopo, solum ut peccatum auctius videretur, dum in eorum furore gauderent; et ideo nos admodum pueruli fui, ut quod feceramus laudare possemus, idcirco non quia appetitum ad bonum haberemus, sed ut in rebus malis gloriationem quamvis puerilem quaereremus. atque ita statui, fortasse, quod illo peccato peccavi, id est indignum est quod dixi. sed quid? erat mala gens in cuius instituto erant scelera; et tamen nobis placuit illud, et ideo ideoque audiebamus cum adolescentibus laetabundis inculpata, et versa in delectationem, ut non iustificare sed laudare videretur; deinde cum per iddem haberem periculo, licentiam habebam ad aliud, quasi omnia in uno posita turpitudine coronata.
Sed tu, quaeso, Domine, qui nosti quod iustus es et quid in nobis est, scis etiam quomodo blande dulciafecius effluxerunt illi meos mores, et quid in me erat tenebrarum: neque enim hoc tunc explicaveram, nec memini me id tunc experisse, sed et cum ergo paene mea voluntas erat in tour, et sensuum libidine, et amore concupiscentiae, tamen instabat in me amor iucunditatis vagae, ut quidam iam pueros erudiens, qui laete agebant, et adhuc parum sensissent iustitiam. et ergo peccavi, et per illud peccatum exstiti, nequatenus memini, exilio pudoris; et tamen tu, qui scis nisi viscerum mei, scis etiam quantum paterer, et quantum fugiens te adventui, et quantum in corde mixtus amoris et timoris, mirifice me eripiebas.
Nam cum me pater tar, qui me educabat, corrigens addedisset aliquid, ego deficerem et illi fugiens repente cum lacrimis properabam ad cujusmodi aliqua audientiam, ut solitus essem ubique quaerere consuetudinem dulcedinis, et inde magis exolescere coeperam. cur hoc tibi narravi, nisi ut ostenderem, quantum in me fuerit peccati, et quantum tui beneficii promissa? nec enim tunc potui intelligere, nisi postea tempore melius perspecto, quantum ille puerilis error me delinqueret: sed quid ego dico? cum enim id agebam, erat in me sensus quod peccatum erat; idcirco me paenituit ipso tempore, sed tamen non decrevi ad bonum; quia ossa mea, quasi captiva, non erant liberi, ut voluntas mea ad bonum rediret.
Haec ergo tunc eveniebant; et cum iam addomitus essem a magistro, ille vero illis puerorum ludis magis erat, qui in ludo illi domiti similia, ut scilicet ludere in rebus turpibus, nec tamen ipsa esset utilitas, sed summe gaudium. et ideo cum illi per praesens deessent impediri, ego quasi adductus, in illis cooperabam, nec habebam vim aut, ut dicam, libertatem ad discedendum. sed tu, Domine, qui es plenius scientiae, exaudi me et vide quantum ex humana natura erat, et quantum de talibus huberent mentes his manibus tendentes, et te mihi adiutorem, sicut adhuc antea tecum loquebar, saepe percepi. et ideo in his parvulis erroribus me excusare non possum, sed saepe memini quomodo tu me ex amore tuo, qui erant maior, excersueris et eripueris.