Quid est ergo, inquis, quod tibi in propria anima commendari debeat? En quae te docuit in primo infantiæ gradu curiositas: cur inultum remanserit quod existit, quia etiam jam fuerat; atque unde hoc est, ut ista quam nunc quaerimus non inventa possit esse nisi in creatura? Erant enim aliquid quaedam antequam te nosces. Quidquid igitur erat, scio quod non de nihilo erat; quia nihil est, quod non ab aliquo tempore sit. Quae ergo fuerunt ante te, quaere ad Deum; sed antea, quæso, quid fuit in te, usque ad quem gradum memorias tuas extendis?
Primo enim gradus pueri, quem patriae tuae cum matre continebas, erat illud quod sensu et motu corpore percipiebas: hic enim primus gradus memoriae, cuius aliquid retrospicere evadit. Repperi etiam in me istud, quod primum erat lusus puerilis, et ille primus motus cuius memoriae superesse mihi aliquid videtur, erat cum essemus in pueritia carnis imbecillitate fluxi et sine cura alicuius sermones aut disciplinae, quomodo quidquid nobis nihil apparebat nisi quod nobis contigerat, aut illud quod olfactu, gustu, tactu, sonitu aut visu est perceptum.
Sed memini etiam aliquid postea, quas dixere labores pueriles; memini etiam me fraudasse, ut possit dicere, piris quasdam nuper adhortatione alicuius felonies licenter furorem nutrita. Nam cum esset aliqua pomorum magnitudo in pomario quod erat iuxta togam, et nos cum amicis in adolescentia, illas pomas rapuerimus et comederimus in nocte; nec tamen ob eam rem pudor numquam nos premebat prius quam metum metus propius appropinquaret. Unde factum est ut tacitus iste furti metus in nobis generaret timorem maioris delicti quam ipse carnalis voluptas effecit.
At certe primum enim factum illud, quo peccatum novimus, hoc erat non ut aliquid quod desertum esset a Deo; sed quia factum est contra caritatem fratrum nostrorum et humani obsequii. Non enim erant illi qui possent sustinere illud quod rapuimus, quia erant alicuius totius boni, et nos nihil magis fere voluimus quam vincere gaudium illorum — quasi legeremus gaudium tamquam proprium fructum, non tamquam commune. Hic igitur primus furti motus erat non ut famem satiaremus, sed quia delectationi indulgebamus quod civibus suis aucta in ea voluptas obtrusa esset.
Cur ergo hoc dixi? Quia quando memoriam istam revocavi, non dixi quasi id ipsum erat quod me ad Deum redigeret; sed ut ostenderem ex quo generis istud peccatum oriri cognoverim, et unde causarum radices fuerint, quas contactus vel mores aliorum in nobis excitaverunt. Non enim tantum id quod fumo in ore periit, aut quod gustu evanuit, erat peccatum; sed in hoc occasionis fuimus minoris cogitationis, et plus nos ipsum delectantiæ nostrae verterunt. Et fortasse haec ipsa caveant admonitio est, ut quisque cognoscat quanta parvulis peccatis radices habent et quomodo eadem delectatio ad maiores labores ducere poterint.