Adulescens ego cum essem, nihil aliud in libris delectabat, nisi quod aut alicui utilitatis causa diceretur, aut quod ex hominum vitis moresque possent cognosci. Incerta ergo quo modo vitam meam instituerem, dum feriarum ac quietis ex animo frui liceat, varia ut copia lectorum, sic animus hortabatur, ut id, quod repudiaveram, videre vellem, scire quod nesciebam cupirem.
Mihi autem in primis publii barbarum est, quod delectat; non quod sit asperum vincere, sed quod quaerere istum mores moribus nostris, mores aliorum noscere, exempla laudis ac vitiorum proponere accidit. Haec mihi videntur esse etiam utilissima, quod quo citius rem publicam recte regere possimus, eo magis erit ut ex consiliis priorum sapientiam aemularemur.
Non autem tam parum curae mihi est de illis, qui historiam de gestis principum aut civitatis velut fabulam, delectationis causa tantum, quaerunt; nec me reprehendi posse arbitror, si ullum illarum quoque partium sensum aliqua lepos illustraverit. Sed majorem studii partem adhibui ut res non solum recitari sed perspicue iudicari possint.
Quod si quis ratiuncula mihi detrahere auderet, non tamen ab alio discere, sed magis a me ipso, quod inlustranda mihi res est, quaerendum puto: namque cum de vita populi Romani dissererem, nulla praeter opinionem aut memoriam temporum superiorum referre poterat, quae faciendae narrationis ratio legeretur.
Praeterea quod mihi valde in locis potest utilis haberi, est eos qui in primis historiae lumen adferre possint, eorum temporum consuetudines, leges, instituta, laudum vitiorumque exempla uno ordine collocare. Quamobrem memoriae prodidi et rem quam gessi et quod mihi persuaseram ex diversis fontibus colligere.
Haec igitur ratio est, cur, ne res mixtas aut inconditas prodiderim, ea quae firmiora ac notiora erant ordine exposui; quae vero deinceps secutae sunt auctoritates, pro reliquis temporum initia et eventa consignavi, ut ea quae temporum naturam et mores explicant, clarius appareant.
Nihil apud me inprimis abiectum aut temere receptum est; eadem enim cura in antiquitatum auctoribus instituenda fuit, ut qui primum conscripserunt, quo fonte uti velint, quo ordine rerum scripserint, apud quos memoriam reperiantur, pateat. Multa item quae ad rem historiam pertinent, sed ab iis quibus ea res dicta est neglecta sunt, mihi adhibenda visa sunt.
Saepe enim ubi nulla memoria certior, aut scripta nulla extant, fabulis ac fabulatorum narrationibus licuit emergere, ut etiam in iis quae incredibilia videntur, aliquid veritatis subesse perspexi. Itaque adhibita cautione et quaestione, non temere abjeci quae tradita sunt; sed nulla res sine probo aut sine indice recepta sit.
Praeterea cum aliquando inter auctoritates discrepantia evenissent, ea quae constantiora videbantur elegi; quae autem tum praesentia aut convenientia erant, quaeque aetatem nostram clarius ad rem referre poterant, ea potissimum exposui. Nam historia prudenter componenda est, ut cum momentis rerum consentiant, etiam contra se ipsa probare possit.
Spero igitur lectorem nonnullis in locis attraxturum, non quo me laudare velim, sed ut ea quae saepe ex quolibet lectore desiderantur, hic parca tamen concincta memoria tradantur. Si quid est quod aut melius aut altius a quocumque possit expositum, iduti lectorem copiarum aperiam, libenter recipiam.