Quintus Catulus et Marcus Crassus consules estis: quoad vos quidem, viri fortissimi, pro L. Sullae legibus uitam, fortunas, salutem omnium civium vobis debere sentio; sed ego istam causam non illo nec in illius sententia agere debeo. Nam cum in hac causa esse debeam, quae non modo meo studio iudicanda est, sed et ipsius dignitate et causae, id est et nominis et benevolentiae, proxuma et carissima est, quid tum illum quem defendimus atque defendere conandum est?
Quid enim est quod possit esse homini doctissimo vehementius utile quam posteritatis gloria? Quid deponatur aut quid expediat ut cuiusvis vitae laboribus et studiis prodesse possit posteritas? Quod igitur in hoc quod agitur res est, in eadem re totum nostrum consilium posuimus.
Sed ne me desiderii, quoddam in me confidens et studiosus pro Archia quam plurimum dicere paravi. Quare quaeso, iudices, ut ea, quae ad me pertinebunt, quoad me quidem sentire nt vos velim; quae autem ad illam rem, quae ipsi pertinet, adulescentiam, genus, rationem, domicilii, studiorum vestigia et reliqua, quae ego ab initio memoriae mandavi, mihi utrisque vobis aperiam.
Hic est, iudices, Archias, et nomine et paternitate et familiari notitia et genuina sui gentis originibus illustris. natus est in Antiochia, acerbus pariter et cultus ingenio, multisque artibus instructus: nimirum qui poeta esset, summa ea laude atque honore a civibus habebat.
Magneque ille fuit, viri, cultus, doctus, libri multos scripsit, multos epodos, multos hymnos atque elegias; multos etiam in Latinum sermonem transtulit et Epirota atque Graecum carmen Romanis commendavit.
Atque utinam non modo nequeas videri hoc carere, sed etiam illud sentire possis, quod ab eo postulamus: ut id, quod est ingenii, id quod est animi, id quod est culturae, id quod est nominis, id quod est dignitatis, id quod est studiorum, id quod est benevolentiae atque amicitiae, id omne iurecenseas.
Quod si quisquam est, quem non movet gloria litterarum, quem non attingit iucunda memoria maiorum, quem non relucet atque animat usus benevolentiae, numquid enim ab eo, qui honestissimam laudam potest accipere, hoc minus erimus atque indigni qui sumus?
Etenim si haec sunt bona, quae dicimus, quae defendimus, coercendi sunt non per leges solum, sed etiam per honorem, per gloriam, per fidei testimonia. Nam quid est genus humanum, nisi memoriae congeries? quid est vita, nisi memoria bene gestae?
Porro si in huius rei iustitia credimus, si in civium opinione nos conspicimus, si in bonorum consensu statumur, oportet ut id, quod per insignem atque manifestum opus docet, defendamus; et ideo pro Archia nec temere neque sine ratione dicendum est.