Adelphoe. Prologus

Publius Terentius Afer

Original language · as published

Quid agitis? an me audire iste vult? atqui ego quoque sic res habeo; quid est, inquam, quod est opus, atque istuc est, quod ego dicam nunquam satis, si vellem? quippe hoc mihi dicendum est: iudices, primum illum auctorem, cuius opera scite atque urbane scripta sunt, quod iam dudum apparet, maxime admiror, quodque me ad imitationem allicit; nam neque ego sum tam insulsus ut nihil auctoris ediscere possim, neque tam novus in arte ut nihil eius, qui ante me fuit, didicerim; sed primum me ut iucundum lectori facerem, atque etiam ut utilem, id est ut et delectaret et doceret, id animo feci; si quicquam autem aliud est, id est quod alios placet quia novo pronuntiatione, id neque puto probandum neque recusandum, quoniam poetae etiam sermo urbanus placet et rusticum nostrum; sed quod ad rem attinet, primum est ut sit urbanus, id est ut sit pulcher sermo, de quo magnopere cicero dicit: 'Quod ad me attinet, poetam natura docuit, imitatorem expulit.'

Atqui ego me in hoc Posui, ut qui venio ad ludendum egerem utinam ne id fieret, ut Romae nemo dicat quaedam vero iocosa loqui, nec mehercule taceat; ego autem aduloscentulus sum: sed quid commensera? equidem ego quoque audio homines dicere, quid est quod nides? quid ergo? quod si ego erro, aut id quod dico est mendacium aut aliquod verbum fictum; at nos autem non mendacem aut fictum, sed verum dicere ad nos oportet; si quid autem in his fabulis est, quod neque verum neque falsum, sed fictum tale est, ut insit in fabula, id accipiamus: quare et ille, quem sequor, qui primus scripsit, animae et ingenii sui causa dixit, ne homo arcessitus lacessitusve, sed ut natura ostendat se ipsa, et artifex sumere similitudo didicit.

Quid faciam ego? si illud novi, quod ille fuit doctus, ego autem id in me translatum gero, fiebat; et si me comparant cum illo, equidem non assentior, sed mentior, qui dixit: 'Non est quod mireris, quod ego ausim dicere: sumdo sumptiunculae, et ego idem dico, quod ille dixit.' Sed ut ad iocandi genus redeam, et ad eum quem sequor, qui me adduxit: nec me iuvat ut qui communiter dicunt 'hoc adulatione factum est,' nec vero ut sim reparatus suis verbis; quaero ut tantum probetur hic sermo, quod id me ducit quod melius sit, ut ille talibus verbis uti possit, ut etiam si alii negent, ego tamen existimem id bonum esse.

Quare vos, iudices, quaeso ut me patiamini: quoniam si quid me dixisse vobis videatur quod alios laedat, hoc videte, nihil ex me hoc malo factum esse, sed ex ipso illo, qui prius scripsit; nam ego id tantum feci ut non discederem ab illo, quem sequor: si quid autem inveni novi quod pro utilitate mihi videretur, id addidi; sin autem id quod ille dixit, id recepi et retuli. Itaque ut hic sermo sit e uno genere, id cupio; ut, si quid carmen hoc aut fabula nostra invenit inveniunt, ut non dictis sed sensibus probetur.

Neque enim ego sum tam peritus, ut omnem linguam nova compellare possim; sed si quid est quod est urbanum, id ad summam modestiam attuli. Quid ad haec? vos vester mos est, ut Romani, si aliquid veterum placet, id contempnete; sed ego sum hanc rationem secutus, ut si quid erat quod eiusdem generis erat atque antiquitus, id retinerem; et si quid novi, id velim ut novi nominis causa non procul iudicetur, sed quod bonum est, id procul iudicetur.

His verbis finio, atque iterum vos obsecro, ne mihi omnem culpam in animum transferatis, nec auctorem illum reprehendatis, qui me antecessit, sed ut id quod est bonum notetis, et quod est alterius error manu abnegate: sic enim utilem et iucundam fabulam non male fecisse me fateor.