Ignosce mihi, optime lector, si quasi ineptus aliquid dicar. Qui enim hominis rerum iudicio fidem habet, numquam me reprehendet: qui autem orationis venustatem respicit, et parum momenti refert quid dicitur, dum bene dici videatur, etiam me probabit. Ferrea est enim et dura res, ut opinor, in humana vita utilitas, et ratio nimis imperiosa: ridiculus est ille qui nihil elegantius, nihil jucundius, nihil animo suavii habet, quam ut eo quod utile est per se carum sit. Ego vero, si fas est dicere, non id ago, quod multos admiror, cum parvo atque exiguo discursu multum obeundum putant. Miserum esset, ut illud sacrae literaturae praeceptum posteriorum obnoxium facerem, qui putant ridiculi officium in piscem uti posse, ut vel tollatur, vel salvari possit; nam nihil est, quod me aliud exerceat quam ut de Caii Plinii sermone, ille quidem vehementer sapiens, dixerim quodridiculum, illa ordinis cupiditate exarsit atque adeo in magno numero oratorum quidam superstites adhuc sunt, qui summo studio hanc fallaciam prosequuntur.
Quid est enim aliud, lectores, quam quod meam vocem palam feram, nisi promiscua tollendi cupiditas atque vanitas? Nam cum omnia mihi eadem libeat quae omnibus, nec aliter ulterius criminationes adferam, quam ut, ut opinor, alicuius iudicio placeam, tamen in animo habeo me nihil temere loqui. Quare misericordiam illam amici quaeso, et indulgentiam; si quid enim meum crimen est, nihil est, quod non fuerit humanum. Sed debes scire, lector, me esse ipsam rem, quae vulgo Moria appellatur; non est autem formosa aut honesta, ut neque decoris neque dignitatis miserere me desiderat; sed nominis meae nihilominus nullum est, quo boni sensus minus collauderit. Sum autem, ut sit verum, major uiurum partim iucunda praebens, partim insipientibus utilissima.
Nascor ex oculis, ut multi aiunt, et quasi modo puella, modo vetula, modo matrona, in utraque aetate floresco; pauperem meo cultu non delectari, sed cum opulentioribus convivis blandiri sum nativa, quibus maxime placeo; in urbibus sum honorata, in agris saepius despicior. Omnis enim homo me diligit, et quicumque me sequitur, amatus fit; atqui hic amor permultum a rebus externis dependet: scilicet quum aliquis notis apparuero, oculis placui; postea et vultu, et moribus inridet, et risu omni laetatur. Quis enim non amat nos exercere insanias, et etiam veris talibus in conditionibus vendicari? Ego autem, quae nihil praestantior, nihil frugalior, nihil indignius esse possit, non satis memini me nusquam fuisse laudatam.
Quodsi me rogas, unde primum orta sim, narrare libet. Primus enim mater mihi fuit Iocunditas, cum e ceteris amicis in primis me genuit; subinde Lutorius et Deliciae, atque etiam gaudia ac ioci; sed maxime mecula laetitiae praeparavit: ea me docuit vultum mitescere, linguam mollire, mores levare. Officia nostra autem in publico quam facillime apparere solent: ubi ergo pulchritudo aut nitor ullus est, ibi ego pervado et meae fabulae plurimum valent; ubi vero religio aut severitas regnat, ibi paulatim me recessisse memini. Non me igitur mirere, si adsolata semper sum in ludis, in comitiis, in conviviorum cenis; denique in omnibus locis, quibus referatur hilaritas et risus.
Mea autem gloria non eadem omnibus incitata est. Inter Christianos, qui me maxime amant, divus Paulus primus me laudavit, cum in epistolis suis de tribulationibus loqueretur; sed tamen et hi qui se puro nomine Christianos appellant, me saepe celebrant: nam voluptas et gratia, etiam in ecclesia, non semper sunt expulsae. In concubineis domus, in digestis conventibus, in sermonibus domesticis, in nuptiis et in ludos festos, quasi perpetuo in medio sum. Quod si quis mihi similem esse non vult, sciat se contra naturam ferire, et contra omnem humanitatem pugnare; contra me autem nulla est defensio, si praecepta humana tenuissimae morum rationes contemnunt.
Quid si dicam de philosophis? Hi quidem me saepe sequerentur, si non esset quod aliquando me spernant. Stoici me neferunt, quod molliculi sumus; Peripatetici me fugiunt, quod sum levis; Academici me vitant, quod vanitates capiam; Epicurei me celebrant, quia voluptas est nostra mater; Platonici me interdum tollunt, dum eas res, quas supra dixi, suavius facere curant. Omnes autem philosophiae scholae me in aliquo vident, et ut sic dicam, me habent in usu. Sed inaudita tamen fuit mors quidam recenter, cum universitates studiorum me sub primis habuissent; nam quaeque studia naturae penitus destruxerunt animos, ibi me maxime laudant.
Dicam etiam de imperatoriis, de senatu, de consulibus. Imperatores, qui omnes sunt homines mortales, me amant, quia sub nomine honoris saepe placet illis quod est vanum. Senatus, qui minus sibi commercium habet cum sensu quam cum venustate, me saepe laudat et commendant; consules vero, si in conjunctis voluptatibus versantur, me candidissime sequerentur. In iudicium tamen etiam me introduco: nam saepe oratores, quo magis se inflectant, eo magis me habent ut adjunctam partem suam. Quid tristis orator, nisi esuriens, sine vino, sine lepore? Quis non vult nobis esse datus, qui hominum animos molliat et feras arrectus afferat?
Non est enim in vita alia res tam nobilis atque necessaria quam risus; sine illo corpus gravatur, animus flectitur; toties homines rixantes fraternitatem retinent, nec est ullam rem aeque conciliativam. Proinde, boni mei, si me diligere vultis, mitte oculos in amicos, et videbitis me laborare. Egoque mehercle nullum malum adduco, nisi, ut ita dicam, aliquando in rebus gravibus leviora facio; sed etiam id saepe est valde salutare, si modo temperanter sum sumpta. Quod si me nimis permittitis, tum certe crescit stultitia, et fit pericula; sed ne illa cure, cum ipsi sapientes aliquando incurrant in errores, etiamsi me negligent.
At qui me maxime timent, sunt iis qui in vita gravissima versantur, et qui honoribus nimis onerantur. Hi me ut hostem habent, ne pallent se inhonesta; sed etiam ipsi, cum occulte me sequuntur, me domesticis vocibus celebrant. Ego enim aegre tolero quod me totiens impune accidunt; sed quid adferam: homines videntur habere in animo quod se non patiant, sed tamen in vita eadem facere delectantur. Quod si quis me repellit, scio bonum semper facere, sed id solum dum hominum decora servat; cum autem ad excessum veniat, tum est morbus.
Postremo, lector, si velis me diligere, dicas valeo; accipe me in deliciis tuis, in epulis, in conviviis, in iocis domesticis; ne sis tristis, ne sis severus; vive deinceps leve et ratum existima quidquid tibi placeat. Ea est vita facilis et bona, quae risus et voluptas ditat. Vale igitur, et ne te in gravibus rebus nimium summitte; melius est aliquando ridere quam semper flere.