Quanquam firmae etiam iis, quæ nobis per sensus traduntur, credibilitatis opiniónes impediant, attamen inveni tantam in me levitatem et erroris propensionem, ut, quando meminerim semel mihi sensisse aliquid, fere opus sit, ut mihi nulla indicia persuadent, quin eadem res ita sit etiam postea. Quapropter, ut sensuum probationes explorem, nec ullo modo possim retinere, quin forte fallor, etiamsi in rem nulla adhuc instet occasion erroris, puto oportere tollere remota omnia, et omnino rejicere opiniones quas olim recepi; sed non tamen adeo vehementer sic, ut nihil credam, sed ut diligentius quaeram quid verum sit.
Primum ergo quidem, quod sum, est quòd saepe sensu falsum aliquid nuncupavi. Saepe enim somnio vigilavi, et sensus me deceit; quidquid vero contingit ut videam aut sentiam, fieri potest ut aliquando etiam somnium sit. Unde neque oportet multum confidere in iis, quae sensui tribuuntur, cum fere semper idem contingere possit in somnio; neque enim inveniam verum certum apud ea, quae ab iis modo accepta sunt.
Sed forte dicetur: at sensus aliquando tam clarè et distincte nobis tradunt res quas videmus, ut ex his certum sit nos non in errore versari. Atqui adhuc remanet dubium; nam quomodo distinguendi sunt somnia ab wake? Nullae sunt rationes certas, quin interdum somnia nos fallant adeo ut non possimus persuadere nos in experientia distincte videre quod vere sit. Hinc sequitur ut necesse sit omnem opinionem quam temere acceperim suspicari, donec inveniam aliquid firmum et indubitatum.
Quod si adhuc forte se res habet ita, ut etiam illae ideas, quas puto distincte et clare habere, a fabulis somniorum excitatae sint, nihil tamen prohibet quin aliquando mens mea restitutae fiduciae possit cognoscere aliquam veritatem, sed priusquam id accidat, arbitror oportere omnia præjudicia amovere. Itaque primum, quod illud est quod semper mihi apparet, hunc sum: quàmvis enim corpore caream aut sæpe sensus me defectus dicant, tamen cogito, cogitans sum; hanc ergo rem invenio certissimam et indubitabilem.
Sed unde id hic procedit, quare etiam corporum existentiam dubitem? Nunc enim in animo esse me, cogitantem, certum est; sed an corporum existimatio sequatur, haud liquet. Quippe sensus saepe fallunt de magnitudine, figura, situ; et ideo nulla ratio est cur facile credam corpora rei existentiam, priusquam aliquid certi super ea sciam. Itaque mihi videtur expediens nos primum firmissimum inveniendi fundamentum, quod nullius dubitationi subiaceat, et ex eo omnia alia exquirere.
Deficere me potest etiam in istis argumentis idea falsa de Deo et de mundo. Quia, ut aliquando existimaverim certum esse errores, qui mihi ex sensibus obveniunt, possum etiam in dubium vocare et rationes et demonstrationes, nam quomodo scio me nunquam a daemonio maligno aut fallaci ingenio decipi? Fortasse talis daemon est tam potens et astutus, qui omnem meam cognitionem de mundo extorqueat, et falsas opiniones in me instituat. Quamvis hoc videtur nimis horrendum, tamen rationis causa admittere possum talem facultatem dubitationis.
Si ergo persuasio talis daemoni tollatur, quid manet? Manet hoc certe quod, si omnipotens daemon sit, etiam veritatem mathematicam facere possit falsam: quippe num etiam talis daemon possit facere ut 2+3 non sit 5? Si id verum sit, tum etiam omnis scientia mathematica evanescit. Unde etiam earum veritas non potest adhiberi ut fundamentum certitudinis, donec talis malignus ingeniator tollatur. Hinc sequitur ut primus meditandorum gradus sit ut omnes opiniones quae sub dubio positae esse possunt sint radicaliter rejiciendae.
Ad haec consentaneum est etiam quod iudicium meum saepe vel in iis quae parvo momenti sunt praeceps est; unde me fallere facilè concedo. Quod si concedo me posse in aliquibus omnino errare, necessario fatendum est me in omnibus posse errare; ita enim opinio universalis securitatis meae tollitur. Itaque optime est consilium omnem auctam opinionem temporarie abjicere, et quasi tabulam rursus initiis incipere, ut inde tantum reciperem quae post diligenter examinata stabilis fiunt.
Postremo in his meditationibus melius erit non solum sensus, sed etiam iudicium privare molestiarum et opinionum praeiudicatarum, atque inquirere quid revera animo meo appareat tam clare et distincte, ut etiam daemonis potentia illam veritatem supprimere non possit. Sic fortasse inveniendum erit aliquid tale, quod una cum ideis mathematicis firmum et indubitatum existat, et ex quo restare possit scientia certa de Deo et animæ immortalitate.