Ὅτι ἐγὼ μὲν οὐκ ἀξιοῦμαι ὑμᾶς, ὦ ἄνδρες δικασταί, μᾶλλον ἢ ὅσον ἔδει πράττειν, τῆς ἡλικίας μου καὶ τῆς τελευτῆς ὑπόθεσις ἐκδεξάμενος, οὐκ ἂν ἐλπίσαιμι· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα οὐκ ὀλίγα μὲν ἔχων, τὰ πρὸς τῷ ἀνθρώπῳ χρώμενα, πολλά δὲ καὶ τὰ τῷ νόμῳ ἐνδείκνυμαι. οὐ γὰρ ἐμοὶ μόνον ἐκεῖνα ἐστὶν ὄνειδος, ἀλλὰ καὶ τῷ σόῳ τῷ πολίτῃ, ἐὰν μὴ χρήσῃ· τοῦτο δ᾽ ἔσται ὑμῖν προσηγορίᾳ τῆς ἀξιώσεως τῶν ὑποθέσεων.
Ἐγώ, οὖν, ὧν ἔχω δικαίων τὰ μέρη, ἔγωγα προειρηκώς, ὅτι μὴ φιλανθρώπως οὐ μόνῳ ἀναγκαῖον ἐστὶν ἀλλὰ καὶ ἐπίσταιον τὰ δεῖνα λέγειν. καὶ γὰρ οὐ μόνον ὑπὲρ τυχοὺς ἡμῖν ὑπομνήματα ἐστίν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς τιμῆς τῆς ἡμετέρας· ἔστι γὰρ καὶ ἐν τοῖς προκειμένοις ὧν καὶ ὑμεῖς ὁρᾶτε τὰ ὀδυνᾶται καὶ τὰ ὠφελεῖται.
Τοῦτο οὖν μοι δοκεῖ, ὦ ἄνδρες δικασταί, τὸ πρᾶγμα· οὐ γὰρ ἔστιν ἀνδρὶ τῷ δημίῳ ὥστε δήξασθαι μηχανᾶσθαι ἐπὶ τῷ ἡλικιωθέντι παθεῖν, ἀλλὰ δεῖ δικαίως αὐτὸν τιμωρεῖσθαι. ἀλλὰ μὴ προβλέψωμεν τὰ ἐναντία· καὶ ἂν ὁμολογήσωσιν τινὲς ὑμῶν τὰ εἰρημένα, οὐκ ἔστιν ὅτι ἀνελείπτως δεῖ τὰ πρῶτα μὴ λεκτέα.
Περὶ δὲ τοῦ ἔργου· ἦν ποτὲ ἐν τῇ πόλει ἄνθρωπος ὀλίγων ἔχων τῶν ἀγαθῶν, ἐπιμελέστατος τῆς οἰκίας καὶ τῶν τέκνων, ἀγαπᾷ δὲ τὸν υἱὸν προσοικειωμένον. ὁ δὲ Ἐρατοσθένης, ἀνὴρ ὤν ξένος οὐκ ἀμελητέος, πολλὰς ἔχων δεξιότητας, ἐκείνου τὰς γυναῖκας ἐπειράσατο, καὶ ἐς τὸν οἶκον διερράγη ἐπὶ φιλότητι τοιαύτῃ.
Καὶ οὐκ ἔπαυσεν ἐκεῖνος τὰ προσηκόντως ὑφ᾽ αὐτοῦ γίνεσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐνεπλήσθη μανίας, ὡς ἐκείνων τῶν ἔργων ὤμνυεν ἀποκτειναι τὸν νέον, εἴ τις ἀπεκάλυψεν. καὶ τοῦτο μὴ παραβαλεῖν ὑμῖν, ὅτι οὐ μόνον βίᾳ ἐπιχειρῆσαι ὡς εἴρηται, ἀλλὰ καὶ ἐπιχειρῆσαι πεισθῆναι τοῖς λόγοις καὶ ταῖς ὑποσχέσεσιν ἀπάτης.
Τῷ δὲ πατρὶ τοῦ νέου οὐδὲν ἦν ἀπροσδοκήτου· ἀλλὰ παρασκευαζόμενος τὰ τῆς οἰκίας, ἐν μέχρι πολλῶν ἐνέπλει ται τὰς ἡμέρας· ὁ δὲ υἱὸς, νέος ἔτι ὢν, τὸν χρόνον ἐχρημάτιζε καὶ τὰ ἐπιούσια συνέβαλλε θαρρεῖν. εἶχεν οὖν ὁ πατὴρ τὴν οὐσίαν ἐν χείρεσιν, οἵας ἄν τις ἔχῃ ἂν χρηιζόσεται.
Ἔπειτα ὁ Ἐρατοσθένης, ἀκούσας ὅτι τοιοῦτος ἀνὴρ ἐν τῇ οἰκίᾳ ἦν, πολλὰ διεπονήσατο σχεδὸν καὶ βουλὰς ἐμνύσας· ὡς δὲ χρόνος ἦλθεν ἐν ᾧ ἔδει τὰ ζητήματα λυθῆναι, ἐνύπνιον ἐποίησεν αὑτῷ σπουδῆς, καὶ συνωμόσεν ἅπασιν τοῖς ἑταίροις συμμάχοις τῆς πράξεως.
Καὶ ὥστε τῇ νυκτὶ τῇ ἐπερχομένῃ, ἐν ᾗν ὁ νέος ἀνεπαύετο, εἰσῆλθε σιωπῇ καὶ κατὰ βραχὺ χρόνον, καὶ τὰ ἐργαζόμενα ἐποίησεν· οὐ γὰρ ἄνευ βίας καὶ ἀπώλειας ἐπεχείρει, ἀλλὰ σφόδρα βίαιον καὶ φονικόν. καὶ οὕτως ὁ νέος ἀφάνισε· οἱ δὲ πέριξ ἐξεστήσαντο καὶ ἐκπεφρόνησαν.
Τοῖς τοιῷσδε ἔργοις ὑποβληθέντας ὑμᾶς, ἄνδρες δικασταί, αἰτοῦμαι μὴ μόνον ἀποδίδοσθαι δίκην ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ ποινὴν ἐπὶ τῷ Ἐρατοσθένει, ἵνα μηδείς ποτέ ἔτι τοιαῦτα λυμαίνηται τὴν πόλιν καὶ τὰς οἰκίας τῶν πολιτῶν. οὐ γὰρ ἀθέμιτόν ἐστιν ἀνθρώπους ἀβοήθους καὶ νεότητας ἀδόκιμον ἔχειν.
Εἰ μὲν οὖν δοκεῖ ὑμῖν, ἐπὶ τοῖς παροιμίοις παρεῖναι τὰ μέτρα, ἔγωγε ἐνταῦθα τὰ μάρτυρας καλέσω, καὶ ἀποδείξω τὰ ἐπιχειρήματα ὅσα ἔχω. εἰ δὲ μὴ, ὅπως ἂν ἔχητε τὸν νόμον ἐλευθέρως χρησιμοποιῆσαι, ἀπαιτήσω ὅ τι δεῖ τοῦ δικαίου.
Οὐδὲν γὰρ ἄλλο ζητῶ οὐδὲν ὑπὲρ τοῦ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τῆς πόλεως καὶ τῆς δικαιοσύνης· ἐκεῖναι γὰρ ἀκμήν ἔχουσιν ἡμᾶς. ἄρα οὐ προσποιουμένην, οὐδὲ ψιμυθιωμένην τὴν ἔχουσαν ἀρετὴν, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν πραγματικῶν εἰρεῖν ὑμῖν πάντα ἃ περὶ τοῦ ἐπισφαλοῦς καὶ τοῦ παράνομου.
Τί μὲν οὖν πεποιηκὸς ἐστίν ὁ Ἐρατοσθένης; οὐκ ἐν τῇ θεωρίᾳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ λόγῳ καὶ τῇ πράξει ἐχρήσατο ἀτιμίᾳ. ἔδει γὰρ μὴ μόνως λυστάντας εἶναι τοὺς ὡς κακοὺς, ἀλλὰ καὶ τῶν ὁμοῖων αὐτοῖς ἐκτείνειν τὴν ποινὴν, ἵνα διδάσκῃ ὡς μηθὲν ἀτιμάζειν τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος.