Numquam sine causa scriptum est in historiis exempla virtutum, ut cognoscerent homines quid secuti aut vererentur, quid spernerent aut diligerent. Ab aliis enim ignoramus quid agat, ex aliis discimus quid oporteat; hac ratione exempla ad mores dirigendos magnum habent officium.
Primum igitur hoc sumus instituti, ut memoria facta referamus; neque solum ea, quae credebantur memorabiles per se, adsignavimus, sed etiam ea, quae publicis utilitatibus respondebant; ut ita intellegatur exemplorum usus non ad iactationem historiae, sed ad vitae disciplinae utilitatem pertinere.
In primis qui se virtutibus dediderunt, idcirco magni habentur, quia non solum fortia gesta egerunt, sed voluntatem et consilium probaverunt. Nam saepe fortuna ignorantur homines laudari, quae temere casu vel prudentia alterius data est; sed virtutis exempla a voluntate oriuntur atque a constantia.
Saepe etiam exempla vitiorum posuimus, non ut laudaremus facinora, sed ut ab iis moneremur. Quippe cum vilia et turpia facta ostenderemus, homines ad contemnendum odiumque impulsu animaremus; ut sciant quid sit turpe et quod scelus, ut fugiant ea quae famam deformant.
Exempla veterum rerum, etiam ex externis gentibus capta, nobis sunt utilia: nam saepe peregrina mores nostros illustrant, et ubi alieni honores et vitia ostenduntur, Romanae virtutis splendor magis apparet. Multi enim, cum viri illustres hostes vel socii laudantur, exempla virtutis humanitatisque resonant.
Neque tantum de maioribus gestis narramus, sed etiam de humillimis atque contemptis. Nam saepe in minime expectatis corda firma et animo recto homines ostendunt, ut discatur non formam, sed animi habitum praeferre laudibus. Humilis saepe sublimem virtutem ostendit, dives vero impotentiam animi.
Nonnulla etiam quae mirabilia videntur, sine humanitatis dulcedine posuimus, ut ostenderemus quod interea est utile, quod turpe. Nam non semper miracula sunt exempla bonitatis; interdum humilis actus maior est quam praeclarum factum, si industria et modestia illi adsint.