Dixerat Aeneas. Ille Iovis monitis immota tenebat lumina et obnixus curam sub corde premebat. Tandem pauci, quicumque tenuere grada pedum, excedere domos et achieri lucem, infestaque arma viris Devicta parumque refertam vinclis vim credere seditioque nefas inritat. At pius Aeneas, per noctem mirans quas ille relictas referret et quae desereret urbes, consurrexit, et maestus subit vallem...
Nos musculae et viri, adducti consilia contra, fertur in arcem; ego contra furor et longa perfero praelia: demitto moenia, lego praesidia, castra locis disponor et laetae accenduntur faces. Sic me Troia antiqua vatumque dolentem plausu recepit, mediamque epulabundus, caesaque regali prole, primus ad portas remeavit.
Interea captae per artes mulierum manus et viri, thesaurosque sub tergo ad nocens machinae, humanaeque manus subdolae dona ferebant. Ille cum primus occurrit Pelidae simulacra moveri et exsecranda templa videre, exanimumque cadaver corpore ferre, subito monstrum in medio flexit animum.
Quo subit magna clamor, subitoque per urbes impulit sonitum et laxat aethera voces: 'Iuppiter, quae tela micant? Quid secundum ictum?' Sic rusticae voces in auras luctantur et nocte sub noctem ibant, dum facta ferebantur omnia in ignem.
Tum vero comites, ne quid deesset, ultro se dederunt moenibus; rapuere arma et tela, ignes accendunt et telis certant. Sed quid enim haec? Lares manesque vocant, vocat genitor Anchises, vocat penates patriae: ego pectore sensi ruinas atque implacabile lumina.
Mox vera fides incipit: vidi utraque manus et tela nec tantum casus, sed consilii signa: membrum equinum, ingens et hollow, late patebat; et quas ipse fecerat artifex, subiecta latebris latuerunt fragmina et clausa foris. Tum primum crudelis ira est, et pectora pulsant furit, neque, quisquam ant, iuvenum titubat.
At non, ut ante, certa fiducia; sed lenta est pavor et lateat horror, precibusque et somno falluntur viri. Incipio referre, quibus rebus caede aliqua et sanguine foedati, Troia incensa est, et primus hic furor omnium maior fuit, cum duplici telorum acie, non servata fides, sed crimen est, quod inceptum est dolis.
Forte sub noctem ingens visus est per noctem, ingens impetus et voces et fugiens fragor; ultroque per moenia tacente duci, prae se gravis equus talia passus est. Ac sic adfatus est animis Aeneas: 'Quid nobis restat? Quis jam nos custodiat?' Et dictis incipiunt omnia nova calamitate.