Quid ergo est quod te horterer, si labor est ipse adfectus? Quid quæram? mutuum? Hoc te oro: ut bene vivas. Quare id? Quia bene vivere est moribus componere, non verbis. Quid ego? edocebo te cito quid sit bene vivere: mens animi temperata, hic est locus. Quid me movet? nihil aliud quam quod te sciam ad nihil referre, nisi ad vitam bonam. Quid ergo? hoc nequaquam verborum est, sed facti.
Non est igitur tibi, Lucili, exponentis arbitrium: non est quidquam quod aut addere aut minuere possis boni; sola est ratio adiutor. Vacat igitur tibi inquirere non quid dicant, sed quid agam; et quisquis scit quid sit, ipse facit. Quid si aliquis ille philosophus vivit in foro ac negotio? quid ad me? qui non me iudicat; ego me iudico. Nam et ipse noster fuit philosophiam in agro et in militibus exercens; qui minus ille vel altus quam ille qui in porticu sedens suam exaltationem intueretur?
Quid igitur? dicetur: 'Philosophia recreatur et mulcet animum.' Et quid est quod aliud debeat? Si recreat, cur non in itinere? Si mulcet, cur non in convivio? Si reficit, cur non in otio? An philosophorum disciplina in scriptis constitit? Nonne in rebus gestis magis manifestatur? Quis enim efficitur sapiens, nisi qui idem in tribunali et in cubiculo et in publicis et in privatissimis se ostendit? Hoc est magnum et difficillimum, ut in omnibus locis idem quisque maneat.
Nimirum difficilius est in litore et in tempestatibus fidem servare quam in tranquillo. Tempestatibus enim se manifestat navis; sic in adversis virtus. Si ergo pulvis gloriae te excitat, quae est ista gloria? quae prosequitur te, cum deseris? Cur igitur te laudantibus dedis, sicut sumus, placere? Nonne id ridiculum est, ut a lupanaribus laudari rebus bonis gaudeas? Emuntur enim laudes ut mercari possint; tu vero eas quasi fructum laboris accipis.
Quare si vis esse sapiens, nullum declare locum in vita esse, in quo te non aequum esse inventor; nullum a praeteritis aut futuri conturbationem admittas; sed semper tibi mortem, dispersionem divitum, turbam populi, inconstantiam amicorum, iracundiam conjugum, ac totam tristitiam, quam vita ferre solet, praevidere. Memento enim interdum pavoris, interdum luctus, interdum doloris adesse, ne te rapida laetitia corripiat.
Hoc igitur lego: non est mihi ignavus animus, sed vigilans; non animum quasi paludem dedere, sed quasi campum colere; ut non post aliorum comparationem lauderer, sed me ipse judicem. Nemo enim hominum quisquam est qui in uno genere laude aut reprehensione consistat; itaque tu quoque disce ad unum animum pervenire, quo et in lecto et in foro et in convivio idem sis. Haec est quae est philosophia: non verba, sed vita.
Age nunc, si vis, exerce te: pone aciem, ecce dies, ecce hora; nunc est tempus ad omnium negotiorum regulationem. Ne utere verborum specie, qua multi se decore operantur: fac ut res tuae sint integre dispositae. Noctes contristas, dies turbidos, fortunæ incertes, ea omnia praevide ut nulla te re nova offenderet. Sic eris tametsi inter rudem vitam, tamen sapientis instar habiturus.
Nunc dimitte vanas dispositiones et rite incipe: satis diu laborasti ut te ipse inhiberet, nunc est tempus ut liber sis. Non est adhuc tibi satis studii visae reipublicae aut voluptatis: est tibi satis animo moderari. Memor esto semper quod philosophia non est ad spectaculum, sed ad vitam: in illa consistit utilitas ejus. Si ergo vis sequi philosophiam, age ut id magistri non tantum auribus sed factis docuerunt.