Ceterum Romae longiusque provectae civitatis velut exstallatae opes, desidiam publicam et privatum socordiam, motusque animum, et quod infra sentit solitus instruxerat nimiamque adhibuerat festivitatem, incitata ad nova, incubuit in scelus. Tempestas per urbem erumpens, omnis artium atque opum usus effrenatus, ruinas et incendia concitans; nam et isti ignes, quos et alia fecerant, et principem fuisse, qui initiavit, dixerunt.
Omnia tum signalata et fulta stirpe atque miro artificio conflatata; formas tamen habebant, non utquam tecta humana, sed ut speciem quaedam artificio et monstri. Quidam domos succendebant, ut quae demoliri velint, et illa expoliata, quae tamen antea refecta eminet coruscis locis, nunc subita ex utraque parte excidium efferebatur.
Plurimae domus, quae adhuc firmatae videbantur, quasi jam destitutae, cum ibi qui laesi erant secretis manibus combustiones, fractae et conlapsae ruinis, etiam lacus et horti perierant; multae turres, multae insulae, lateque lustrata et circumdatae ac patrata urbis porticus, donec fundamenta ipsa—nam et ea, quae recentia videbantur—igni deditae, totam arcem in tristem speciem vertunt.
Pars etiam famem et perniciem ceterarum rerum metuens, ad lacrimas tantum redacta, ne dominos quidem retinuit; nam servorum manum in hominibus, quorum olim autoritas erat, adscivit, aetates et munera per solveres, nummorum etiam et rerum publicarum rapinis conparatis. Alii, ubi nihil erat quod viverent, aurum et argentum demissum sub vestem et in pellem se condiderunt ad eam fortunam, qua utique inlustrata mala fulciebantur.
Sed plerique supervacanea et, ut ideo acerbiora, multitudo eddite et ingenti studio explodere gaudebat; externalia enim, quae cityi ornamenta numquam cesserant, non modo publicae sed et privatae artes atque materies, inopes labores, inlustres domus in ore erat Romanae tristi conspectu. Quod si ad causam properamus, ad hanc potentiam, sibi ac dominis infestras sedes, nihil miserabilius in urbana urbe.
Nero, ultimo in aspectu, in agone versabatur et cum carminibus, qui usque ad ludicra et vincula deliciarum tendebant, absurda calamitate resonabat: aliquanto major est dolor, cum non modo incendium urbis sed etiam laesiones animo, vitaeque contumelia, aspectu perditorum tantum intentio. At simul ac diffamatio et suspicio, quae in homines instabiles cito effervescunt, ut quod initium malam celebratam famam, deinceps vastum incendio, erat pars vitiorum.
Quae tandem maiores habuerunt: quin etiam crebro iactari, in quoddam aedificium, incommodumque palati, ut credas actum ab ipso Neronis arbitrio. Nam cum multi invenerint fingi incendium, ut ad nova aedificia et se ad suam gloriationem locum faceret; alii vero crediderunt, Julius, quem olim, et alii in proximum scelus detorquebantur. Ad hoc gliscent praeterea et sacri exitiales fabulae, quod et Tiberii et Caii nomen inlustriorum facta meminerunt.
Erant etiam qui imagines et portenta, quae omnes corda moverent: nimirum ad postremas pestes et clades illis annis multarum ac inimicorum rerum memoriae, recordationes et auguria male efficiebant; interea insidiatorum et furta nimium, quae ad tumultus impendebant, multiplicabantur. Sic Urbs, iam multis partibus lacerata, emiserat angorem, dum illud inerat, quod semper maxime dolebat: ut quidam nihil non eloquio et fabris ad iram incitabat adversus cives.
Interim multi exstincto fulmine ac terrarum motu, tamen, cum vetustate et domorum ruina, pauci relinquebantur; etenim quidam aedificia locis remotis condiderant, alii in porticu et tecta et speluncas collocarunt, donec ad firmiora redeant. Dum haec geruntur, Neronis consiliis nullo modo restabat, quod ipsi etiam famae in laudem deferri maluerunt.
Postremo adhibita cura et labore multa restaurata est; sed cura publica et privata in multum concisa, fame et inopiis oppressa. Quidam etiam, cum vetustatem et labem urbis redderent, materias et pretia collocaverunt, multisque victimis expiatoribus, spernentes magis curas quam sollicitudines, modo maiora pericula domus vitent.