Ἐὰν ὑπὲρ τῶν πραγμάτων μὴ τὸ ἔθος ὑποθάπτειν, ὡς οὐδὲν πλείω καὶ κρείττω τὸ τρέχον ἔχειν τῶν γεγονότων φαίνεσθαι, ὅτι οἱ ἱστοριογράφοι τὰ πάντα ἀναγράφουσι, ἀλλὰ χρὴ καὶ τὰ μὴ οἷόν τε ὑμεῖς ἐξακριβοῦσθαι τὰ παλαιὰ διὰ τῶν διασωθεισῶν ἀφηγήσεων, ἵνα ὅσα χρὴ τῶν νῦν γεγονότων ἐρμηνεύομεν, εἰκὸς ᾖ ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν. Τούτῳ γὰρ τῷ λόγῳ ἡ ἱστορία τινὰ ἀποφέρει πρὸς τὸ δηλωτικὸν τῆς φύσεως καὶ τῆς ποιότητος τῶν πραγμάτων, ἵνα μὴ τὰ μετέπειτα ἄδηλα γείνωσκον τὰ πρῶτα.
Ἐπειδὴ δὲ ἡμεῖς ἐπὶ τῶν Ῥωμαίων καὶ Ἰταλῶν ὅδηπεν ἐπέστημεν τὸν λόγον, διοικεῖν ἐμοὶ δοκεῖ προτερεῖαν ὑμῖν ὑπομνήσεσθαι τὰ τῆς πόλεως ἐξ Ῥώμης ἀρχὰς καὶ τὰ τῶν Συμφιλεχθέντων ἐθῶν, ὅπως ἡ τῶν ἑξῆς τῆς ἱστορίας ἔκβασις καὶ αἱ αἰτίαι τῶν πραγμάτων σαφεῖς ᾖσαν.
Οὐ γάρ ἐστιν δυνατὸν ὅπως δύναται τις τὴν τῶν πραγμάτων ἱστορίαν ἀπαρτίζειν, εἰ μὴ τὰ πρῶτα τῶν πολιτειῶν καὶ τῶν ἠθῶν ἀκρῶς συγκρίνας· ἔχει γὰρ ἡ φύσις τῶν πολιτῶν καὶ τὰς πρὸς τὰς πράξεις προδιαθέσεις ἐκ τῶν ἐθῶν καὶ τῶν νομῶν. Διὸ καὶ οἱ πρεσβύτεροι τῶν Ἑλλήνων καὶ Ῥωμαίων, οἳ τὰς ἀρχὰς καὶ συνηθείας τῶν πολιτειῶν ἔγνωσαν, τὸ πλῆθος τῶν ἔργων διὰ τῶν εὐγενῶν ἐθῶν ἐπεχειρίσαντο.
Ἐγὼ οὖν οὐχ ἅμα πᾶσαν τὴν Ῥωμαίων ἱστορίαν ἀναγράψω, οὐδὲ τὰ πρὸς Ἑλλάδας ὅσα ἂν συμβαῖνον ἐπὶ τῷ αὐτῷ χρόνῳ, ἀλλὰ τὰ μάλιστα δεῖνα ὧν ἡ ἐξέλιξις ἀναφέρεται πρὸς τὴν ἐξέλιξιν τῆς Ῥώμης, καὶ ἃ ὑποστρέφει τὸν λόγον εἰς τὰ τῶν ἐπιγόνων μαθήματα.
Ἡ ἁπλῶς λέγουσα ἀλήθεια ἐστὶν ὅτι ἡ Ῥώμη πρῶτον ἐξ Ἰταλίας ἐξεβλαστήσατο, καὶ μετὰ πολὺν χρόνον ἐπεὶ τῆς Ἰταλίας ἐπαυξήθη, ἔπειτα πρὸς τὰ λοιπὰ τῆς οἰκουμένης ὑπῆλθεν· ὅθεν καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ἐν ταύτῃ ὑπὸ τῶν συγχρόνων αἰτιών ἔχουσι τὴν ἀρχήν.
Πρῶτον μὲν οὖν χρὴ τὰ τοπικά, οἷον τὴν γεωγραφίαν καὶ τὰς φύσεις τῶν ἐθνῶν τῆς Ἰταλίας μνημονεύειν· τὰ γὰρ ταῦτα πολλῶν ἔργων αἰτία ἐστὶν ἢ καὶ ὑποθέσεως. ἡ δὲ Ἰταλία πλῆς ἐστὶ ποικίλων ἐθῶν καὶ πολιτειῶν, ἃς ἡ συγκατάθεσις οὐκ ἂν ἐγένετο εἰ μὴ ἐπὶ μακρὰν χρόνον διὰ τῶν πολέμων ἐθεμελιωμένη.
Ἐπειδὴ οὖν ἡ φύσις τῶν ἰδίων τῶν πολεμίων καὶ τῶν συμμάχων, ἡ ὁμονοία ἢ διχοστασία, καὶ τὰ ἔθη ἕκαστον, τὰ μὲν πρὸς νίκην, τὰ δὲ πρὸς ἥτταν, ὅλως μεταβάλλει τὰ πράγματα, ἀναγκαστικὸν ἔδοξε μοι προτέραν ἱστορίαν τὰ ἐφεξῆς αἰτιατόν τινα ἀναφέρειν.
Ἄλλως τε δὲ τὰ πάντα μετὰ διαλεκτικῆς κρίσεως θεωρητέον· οὐ γὰρ ἄνευ τῶν λόγων ἐκτιμᾶσθαι δύναται ἡ ἱστορία, ἀλλ᾽ ἔχειν ὡς ὑπηρεσίαν τὴν ἐπαρκῆ ἐξήγησιν τῶν αἰτίων καὶ τῶν ἐπιπτώσεων, ἵνα μὴ ἡ μνήμη τυγχάνει ἄνευ σκοποῦ.
Οὕτω δὴ καὶ ἐγὼ τὰ μὲν πρῶτα τῆς Ῥώμης καταγράφων, τὰς ἀφορμὰς καὶ τὰς συνθήκας τῶν πράξεων ἀποδώσω, ὅπως ὑμῖν ὁ λόγος σαφέστερον καὶ ἀκριβέστερον ἔσται περὶ τῆς μετὰ ταῦτα ἐξελίξεως.