Quidam mihi de magno bono mortalitatis convictus et qui dum celebrat mores et rudes iuventutis antehac, in adulatione carioris gloriae, ipse periere se cum palam caderet opinio putavi: nunc ergo, cum conturbata vita me duceret, miserandusque iuvenis esse videbor, deditus sum lacrimulis, quae velut fletus effluunt per occulta cor meum, et iamdudum gravis est anima mea nec minus ferreis offensus curis.
Interea supremi fatalis imperii liberos ad nexum consortemque stationem reiectus, sensu meo motus atque afflictus, nihil quicquam tibi dignum, inquam, scribere potui, nec tam in longas voces esse paratus, quanta mihi erat tristitia, ubi omnes facultates animi in perturbatione versabantur et inanis spes, quasi nebula, mentem obtexerat.
Quippe cum fortunae venenum, quod saepe hominibus datur, et perdendi saeva voluptas inlustres statuerit, me tamen, id est quod me pene totum petebat, detinuit; et quotiens in mentem venit miseriae meae pondus, tanta inritatione affectus sum, ut vix aut nulla quae ausus eram dicere godis auderem.
At mox, cum animo afflictus et a corpore languens, cumque noctis silentio fletibusque lugubriquis stomachus meus impletus, repentinus aliquis sonus exaudi vocis, quae mihi tamquam ab altiori loco videbatur loquens et expostulans: “Quid tardas? Quid remanescis in solitudine? Cur te hoc modo morari et exanimo potius quam agere quae te ad meliorem statum possint excitare?”
Haec voce quasi adhortatione percitus, corpus leviter movi et oculos aperui, sed nullum vidi neque hominem nec umbram, tamen vox illa, quae prius fuerat in me, iterum et iterum clamabat; et cum attentius audirem, sensi eam esse Philosophiam aliquam, cuius species repente mihi apparuit formosa et gravis, cum veste candidiore et capite beato, vultuque prudenter severo.
Hanc cum ad me properantem intuens, timore commotus et admiratione mixtus, animus meus paulisper cessavit; ea vero mihi dicere coepit: “Quid te, miselle, hic tantum luctu circumdedit? Cur te fortunae fluctibus tantopere dedisti ut omnia tua vincat? Redde tibi rationem: quid tibi prodesse potest supervacaneum lamentum?”
Et ego, confusus et voce tremens, respondi: “O decora genus lumen, si quis me consolari poterit, veniat et loquatur; non enim tantum miseriae meae pondus affligit, sed etiam ipsa inopia consolationis, quae efficit ut oculi mei videant tantam adflictionem, et mihi videri debeat nullum posse auxilium.”
At illa sic attollens mentem meam et adhortans me rationi: “Accipe, inquam, et audire stude: quae res te tenet in dolore? An quod fortuna mutata est? At illam ipsa nota est humanae potestati et inquietae: illa enim, quae nunc te depellit, fuere antea nobis; sed numquam verae beatitudinis occasio a nobis astitit. Considera itaque, quia quod fortune cedunt est transitorium et idcirco merito contemnendum.”
Hae verba eius mihi animam paulatim territa moderataque dederunt, et mox auditorio meo ratio illa interna, quae saepe in variis libris legebatur, quasi rursus nata et rediviva apparuit. Ego igitur, iam luctu levior et minus pertubatus, interrogare coepi Philosophiam de natura fortunae et de causa miseriae meae, ut ab ea inquirerem quidnam esset maximum bonum et quo modo idem a casibus terrenum posset stabiliri.